Romantiek van reizende muze

De mooiste film aller tijden begint met de aankomst van een reizende bioscoop in een Castilliaans gehucht in 1940. In El espiritu de la colmena (De geest van de bijenkorf, 1973) van Victor Erice kijken de dorpskinderen vol ontzag naar het uitladen van de vrachtwagen. Later kijkt de hoofdpersoon, het meisje Ana, met grote zwarte ogen naar het monster van Frankenstein op het witte laken in het dorpshuis.

In Ramon Gielings documentaire Cine ambulante zit een flauwe echo van die scène. Een jochie van Ana's leeftijd kijkt met even grote ogen naar een aflevering van No-Do, de Noticiario Documentales, de propaganda van Franco die aan de filmvertoningen voorafging. Gieling wil met zijn geënsceneerde scène hetzelfde laten zien als Erice: de magie van film, de romantiek van de reizende bioscoop die de dorpsbewoners deed wegdromen.

Het idee voor Cine ambulante ontstond tijdens Gielings vorige documentaire, over Buñuels film Las Hurdes, tierra sin pan. Buñuel had de streek Las Hurdes ten onrechte als achterlijk geportretteerd, beweerde Gieling in De gevangenen van Buñuel. Op zoek naar iemand die de originele film over Las Hurdes in een dorp kon vertonen, stuitte Gieling op de reizende operateur Joaquin Fuentes uit Salamanca. Cine ambulante is bedoeld als hommage aan Fuentes, betiteld als `de laatste verdediger van de reizende muze'.

Mooi idee, maar de uitvoering laat te wensen over. Gieling houdt van Spanje, weet er veel van, maar zijn films worden gekenmerkt door slordig denken. Hij gooit werkelijkheid en enscenering door elkaar, je weet niet waar je naar kijkt. De fragmenten van Franco-propaganda en oude speelfilms zijn authentiek, maar het jochie in de dorpszaal is dat niet, en die sfeervolle zwartwitbeelden van een man die door de Guardia Civil wordt geëxecuteerd zijn dat ook niet. Waarom wordt zoiets nagespeeld? En waarom moet daar zoete, weemoedige muziek onder? Fuentes die aan zijn zoontje vertelt hoe hijzelf met zijn vader langs de dorpen reisde lijkt volledig geregisseerd. De uitleggerige dialoog tussen vader en zoon lijkt uitgeschreven, het plasje langs de kant van de weg is nep. De oudere dorpsbewoners die herinneringen ophalen staan wel heel fotogeniek opgesteld. Gieling doet wat hij Buñuel verwijt: hij manipuleert de werkelijkheid. Buñuel maakte het lelijker, Gieling maakt het mooier.

Het uur van de wolf: Cine ambulante, VPRO, Ned.3, 20.28-21.28u.