Een kunstmatig mozaïek van arme en rijke Hagenaars

Nancy Euverink, balllerina bij het Nederlands Danstheater, stapt in de tram op het Spui in Den Haag. Er komt een man voorbij met een hondje op z'n schouder, die we al eerder hebben zien lopen, en die later een van de hoofdpersonen van de documentaire Geluk is als glas zal blijken te zijn. Als de tram wegrijdt, zien we dat Nancy precies heeft plaatsgenomen boven haar eigen afbeelding op de tram.

Bij de opnamen van Geluk is als glas is weinig aan het toeval overgelaten. De regisseurs, Petra Lataster-Czisch en haar cameraman en echtgenoot Peter Lataster, hangen kennelijk de opvatting aan dat documentaires net zo fictief zijn als speelfilms. Niet voor niets vergelijken ze hun mozaïek van een tiental Haagse personages rond het standbeeld van Spinoza, wiens overpeinzingen over weelde en geluk in de Ethica een rode draad leveren, met Robert Altmans speelfilm Short Cuts.

Het is een gevaarlijke referentie, want in Geluk is als glas komt niemand echt tot leven, omdat de miljonair aan lager wal, de straatveger met gokschulden en de manager met een werkdag van dertien uur, alsmede zijn voor de vijf kinderen zorgende vrouw thuis, allen geperst worden in knellende mallen. De ideologische sjabloon (dat geld alleen niet gelukkig maakt) noch de kunstmatigheid van het visuele procrustesbed verschaft de film enige vitaliteit. Daarentegen verhogen de citaten van Spinoza en de muzikale accenten van Han Bennink alleen maar de indruk van pijnlijk mislukte pretenties.

De Latasters, in 1994 winnaar van een Gouden Kalf voor het mooie Oost-Duitse dorpsportret Verhalen van een rivier, hebben zich met deze dure prestigeproductie op een dwaalspoor laten leiden, een typisch Nederlandse opvatting van wat een documentaire zou moeten zijn: iets kunstmatigs, dat je door middel van een scenario kunt construeren. Luister maar eens naar de `interviews', met van te voren bedachte vragen en antwoorden. De interactie resulteert dan soms in pijnlijke, geladen stiltes. Misschien denken de makers dat dit betekenis heeft, maar het laat alleen maar zien dat het echte leven zich verzet tegen zo'n onhandige stilering.

Het mooiste moment is vermoedelijk ongepland: de kinderen van de kapitalist laden hun mini-supermarktkarretjes dreinend vol met dubbele hoeveelheden.

Geluk is als glas. Regie: Petra Lataster-Czisch en Peter Lataster. Met: Hans J.J. Luijten, Nancy Euverink, Jan Bakker, Peter van Geijtenbeek, Gody van Hogezand. In 10 bioscopen (Docuzone).