Dubbelbesluit over jachtvliegtuig in verschiet

Voor de opvolger van de F-16 heeft PvdA-leider Melkert een `dubbelbesluit' in petto: wel meedoen, maar niet kopen. PvdA-tegenstander Timmermans moet nu zijn knopen tellen.

In de loop van het Kamerdebat over de JSF lanceerde PvdA'er Timmermans de redenering die hem en de PvdA-fractie in staat stellen hun verzet tegen Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de JSF op te geven. Plotseling lagen instemming van de PvdA-fractie en een Kamermeerderheid voor de JSF weer in het verschiet, dankzij een door PvdA-woordvoerder Timmermans, fractieleider Melkert, premier Kok en anderen uitgedokterd compromis.

Dat komt neer op een `dubbelbesluit': de PvdA stemt in met de plannen van het kabinet om ruim 900 miljoen euro voor te schieten aan de Nederlandse industrie. Maar anders dan het kabinet zich voorstelt, houdt dat besluit nu niet automatisch in dat Nederland in 2008 ook 85 JSF-vliegtuigen koopt, als opvolger van de F-16. Op ieder moment behoudt de Nederlandse staat zich het recht voor, uit het JSF-programma te stappen.

Aan deze oplossing kleeft één nadeel: de korting bij de aankoop van JSF's, waarmee de staat te zijner tijd een deel van zijn voorschot aan de industrie moet terugverdienen, vervalt. Minister Zalm (Financiën, VVD) liet niet na daar in de Kamer onmiddellijk op te wijzen. Zalm noemde het PvdA-plan ook `moreel desastreus' voor de Nederlandse bedrijven die aan de JSF meedoen.

Maar over dat bezwaar is in PvdA-kring nagedacht: als een toekomstig kabinet zou besluiten zich uit het JSF-avontuur terug te trekken, gebeurt dat op grond van voortgeschreden inzicht over welke luchtmacht Nederland in de toekomst eigenlijk nodig heeft, in het kader van de Europese defensie-samenwerking. Misschien zijn 85 JSF's wel te veel, of kan met een goedkoper toestel worden volstaan. Alles wat een aankoop in de toekomst minder kost dan wat de staat verliest als Nederland zich terugtrekt uit de JSF-ontwikkeling (honderd miljoen euro volgend jaar, driehonderd miljoen in 2006 – volgens Zalm) is in ieder geval winst voor de Nederlandse belastingbetaler.

Frans Timmermans, de defensiespecialist van de PvdA, mocht zich gisteren bij het Kamerdebat over de Joint Strike Fighter in ieders belangstelling verheugen. Zijn partij had immers als enige nog geen kleur bekend over het regeringsbesluit om mee te bouwen aan de JSF, terwijl de PvdA-ministers in het kabinet er al mee hadden ingestemd.

De andere parlementariërs vrijwel geheel negerend, hield ook Zalm tijdens zijn pleidooi de blik voortdurend strak op de PvdA'er gericht. ,,Gaat dit nog goed'', informeerde hij, als een bezorgde professor tot een tobbende student. Tegelijkertijd keek een ongewoon groot contingent van andere PvdA-Kamerleden, onder wie financieel specialist Ferd Crone, de JSF-scepticus Timmermans van achteren op de vingers. Want voor de sociaal-democraten staan er in deze verkiezingstijd grote belangen op het spel.

Timmermans hield, naast het door hem vertolkte `dubbelbesluit', ook zijn persoonlijke bezwaren tegen de naar zijn inzicht ondeugdelijke `business case' van het kabinet staande. Wel met zicht op de nooduitgang: ,,Misschien vergis ik me wel'', zei hij nog tijdens het Kamerdebat. Of hij, als volgende week in de PvdA-fractie het standpunt tegenover de JSF definitief moet worden bepaald, veel steun krijgt voor een vierkante afwijzing, moet worden betwijfeld. Melkert en de rest van de fractietop zullen hun `dubbelbesluit' in ieder geval sterk bepleiten - en een kabinetscrisis over de JSF wil niemand. Het staat Timmermans hoogstens vrij, zich op individuele basis tegen de JSF te blijven verzetten, met gevolgen voor de eigen politieke carrière op langere termijn.

Zalm verzette zich in de Kamer wel heftig tegen het `dubbelbesluit' waartoe de PvdA zich nu opmaakt, maar na afloop leken de andere VVD-bewindspersonen (De Grave, Van Hoof, Jorritsma) vol vertrouwen in de goede afloop: voor de PvdA-benadering hoeft aan het huidige kabinetsvoorstel immers niets veranderd te worden. En de oppositie had tijdens het Kamerdebat onmiddellijk dóór dat de zaak bij de PvdA beklonken was. Het CDA trok de eigen bezwaren, bedoeld om de PvdA in de Kamer onder druk te zetten, schielijk in. Als het even wil, kan Melkert, de PvdA-onderhandelaar bij de kabinetsformatie na 15 mei, de kwestie van een mogelijke terugtrekking uit de JSF nog goed gebruiken, om CDA of GroenLinks onder druk te zetten.