De kleine bond met de grote mond

Vakbond De Unie stelt gematigde looneisen, maar de uitspraken van zijn voorzitter Jacques Teeuwen zijn dat allerminst. Hij houdt ervan tegen gevestigde structuren te schoppen, zegt hij zelf, maar het gevolg is dat de vakcentrale Unie MHP uit het maandelijkse vakbondsoverleg is geschopt. Is er een machtsstrijd gaande binnenshuis?

Jacques Teuwen, voorzitter van vakbond De Unie, gaf eind januari, toen de eerste paal voor het nieuwe hoofdkantoor de grond in ging, een poster cadeau aan president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank. Op de poster stond een baby, met daarop de tekst: Attitude? What attitude?! Teuwen had de foto gegeven omdat de baby zulke ,,ondeugende oogjes had'', zegt hij. Maar ook vanwege de tekst, waaruit non-conformisme spreekt. Dat spreekt de Unie-voorzitter aan.

Met zijn eigen non-conformisme maakte voormalig muziek- en godsdienstleraar Teuwen (47) zich diezelfde 29 januari weinig populair. In zijn toespraak verweet hij de vakcentrales FNV en CNV ,,arrogantie'' en ,,monopolistisch denken'', en zei hij dat ,,de traditionele vakbeweging in haar laatste levensfase is aanbeland''. Waarop FNV en CNV de vakcentrale Unie MHP, waarbij vakbond De Unie is aangesloten, uit het maandelijkse overleg zetten. Voorzitter Ad Verhoeven moest eerst maar eens orde op zaken stellen binnen zijn bedrijf, vonden FNV- en CNV-voorzitters Doekle Terpstra en Lodewijk de Waal. Te vaak sprak de vakbond met twee monden: die van centralevoorzitter Verhoeven en die van Unie-voorzitter Teuwen. En dit keer was Teuwen over de schreef gegaan.

,,Écht vervelend dat we eruit zijn gezet'', erkent Verhoeven. ,,Voor de uitstraling, maar je mist ook wat. Wij hebben baat bij dat overleg, we zijn nu eenmaal niet de grootste.'' Verhoeven heeft een jaarlijkse begroting van ,,slechts 2,5 miljoen gulden'', zegt hij, tegen 18 miljoen van vakcentrale CNV en 70 miljoen van de vakcentrale FNV. ,,We kennen onze plaats.''

Vakcentrale Unie MHP ontstond 27 jaar geleden uit de samensmelting van verschillende bonden en beroepsverenigingen. De leden zijn veelal hoogopgeleid. De vakcentrale heeft een zetel in de Sociaal-Economische Raad (SER) en de Stichting van de Arbeid. Ze bestaat uit twee grote koepelorganisaties, UOV en CMHF, die elk een aantal bonden vertegenwoordigen. Daarnaast zijn de verkeersvliegers (VNV) en de Beroepsorganisatie Banken en Verzekeringen (BBV) rechtstreeks bij de centrale aangesloten.

Van alle vakbonden is De Unie in de regel het meest gematigd in haar looneis. De Unie MHP had de voor een vakbond dubieuze eer daarvoor dit jaar een pluim te krijgen van voorzitter Jacques Schraven van ondernemersvereniging VNO-NCW. Verhoeven is lid van de VVD, en weegt net als Teuwen, die naar eigen zeggen apolitiek is, het bedrijfsbelang sterk mee in looneisen. Bovendien baseert De Unie zich op de verwachte loonruimte voor het komende jaar, waar de andere bonden rekenen met de resultaten van het afgelopen jaar. Vooral nu de economie afkoelt, maakt dat al gauw een halve procentpunt verschil.

De bonden binnen vakcentrale Unie MHP hebben een grote mate van autonomie. Vakbond De Unie is verreweg de grootste, met 100.000 leden van de ruim 206.000 leden die de hele centrale telt. De bond sluit jaarlijks zo'n 300 CAO's af in de marktsector en de zorg. De vakbond is in twee jaar tijd sterk gegroeid door de fusie met vakbond VHP, en doordat andere categorale bonden en beroepsverenigingen zich aansloten. Zo komt Unie Zorg & Welzijn voort uit een vakbond die is overgelopen van het CNV.

`Je hoeft niet de grootste te zijn om succesvol te zijn', luidt de leus van De Unie, die zich ontpopt als luis in de pels van de vakbeweging. Twee weken geleden, toen het debat over een nieuw WAO-stelsel al negen maanden gaande was, liet De Unie op de valreep weten tegen de voorstellen van de Sociaal-Economische Raad te zijn. Daarmee bracht hij Verhoeven in verlegenheid, die zitting heeft in de SER. ,,Koehandel in de polder'', noemt Teuwen het SER-voorstel. ,,En ondemocratisch. Want de chronisch zieken is niet naar hun mening gevraagd.'' Teuwen schopt ,,tegen gevestigde structuren'', zegt hij zelf. Waar centralevoorzitter Verhoeven een groot adept is van het poldermodel, laat Teuwen graag horen dat de top van de polder ,,een kleffe club karteldemocraten'' is en de SER een ,,verstikkend'' bolwerk dat anno 2002 nog ,,achter de dijken leeft''.

Teuwen, afkomstig van een katholieke jongensschool, presenteert zich als rebel, maar is met zijn vakbond geen taaie tegenstander voor de werkgevers. Dit CAO-seizoen haalde De Unie tweemaal het nieuws door als verreweg de kleinste bond eigenmachtig CAO's af te sluiten bij Philips en in de kinderopvang. Zo'n CAO geldt dan vervolgens voor het hele bedrijf of de hele sector. De andere bonden waren laaiend. Pikant detail: de Vereniging voor Hoger Philips Personeel (VHPP), die net als FNV en CNV werd gepasseerd, is óók aangesloten bij vakcentrale Unie MHP. En is dus ook boos, zegt VHPP-woordvoerder Johan Koolen. Over de manier waarop De Unie hen heeft gepasseerd. En om de manier waarop Unie-voorzitter Teuwen de publiciteit daarover naar zich toe trekt. ,,Bijzonder'', zegt Koolen met cynische ondertoon, ,,dat de voorzitter zich zo inhoudelijk bemoeit met de CAO.''

De CAO in de kinderopvang was ,,een luizenstreek'', vindt CNV-voorzitter Doekle Terpstra. Want De Unie hield zich niet aan het herenakkoord van de bonden om elkaar te informeren over een dergelijke stap. Volgens Terpstra heeft De Unie ,,de afgelopen jaren geen blijk van betrouwbaarheid gegeven.'' Hij typeert Teuwen als ,,de Pim Fortuyn van de vakbeweging'' vanwege de oneliners die hij via de media ventileert.

,,Daar kan ik niks mee'', reageert Teuwen. ,,Je krijgt nu eenmaal niet altijd de tijd om je genuanceerd uit te drukken.'' Dat hij aandacht vraagt voor eigen gewin ontkent hij. ,,Ik maak me er niet altijd populair mee. De Philips-CAO is me niet door iedereen in dank afgenomen.''

Teuwen heeft grote plannen met zijn vakbond. Binnen de gezondheidszorg hoopt hij nog een aantal beroepsverenigingen aan te laten sluiten, waarvan de leden dan automatisch lid worden van vakbond De Unie. ,,Volgend jaar krijgen we een nieuw gebouw'', zegt Teuwen. ,,Bij zo'n grote investering ga je nadenken over hoe je in de wereld staat, over de toekomst van de vakbeweging.'' De Unie beroept zich op zijn vernieuwingszin – digitale en andere diensten voor leden, prestatiebeloning, CAO à la carte. Allemaal zaken overigens, waarmee ook FNV en CNV zich profileren.

In een poging het conflict met FNV en CNV op te lossen, maakte Verhoeven met het hoofdbestuur van de vakcentrale, Teuwen incluis, de afspraak dat bestuursleden zich niet negatief zouden uitlaten over de andere vakcentrales. ,,Daar houd ik me aan'', zegt Teuwen. Maar hij acht de maatregel niet van toepassing op zijn gewraakte uitlatingen over de andere vakcentrales. Wat hij daar zei was naar eigen zeggen ,,geen kritiek'', maar een bezinning op ,,de naderende toekomst''. ,,Als FNV en CNV geen kansen pakken en ter ziele gaan'', zegt Teuwen, ,,is dat ook niet goed voor De Unie.''

Ad Verhoeven heeft ,,geen behoefte om een voorzitter de mond te snoeren'', zegt hij diplomatiek. En twee `geloven' op een kussen, ,,dat gaat best''. Maar ingewijden weten dat de irritatie binnenshuis oploopt. En dat Verhoeven geen mogelijkheden heeft om Teuwen tot de orde te roepen. De Unie is de grootste bond en daarmee de belangrijkste financier van de vakcentrale.

Is er een machtsstrijd gaande binnen de Unie MHP? Teuwen heeft binnen de centrale veel macht, geeft Verhoeven toe. De twee kennen elkaar al uit de tijd dat ze beiden in Eindhoven bestuurder bij De Unie waren. ,,Ik ken Jacques' ambitie'', verklaart Verhoeven het veelvuldige optreden in de media van zijn collega. ,,Zelf zit ik anders in elkaar. Ik hecht niet aan mijn positie tot elke prijs. Ik heb een vriendin en een paar spaarcentjes, daar moeten ze afblijven. Voor de rest ben ik niet mijn broeders hoeder.''

Rest de vraag of Teuwen succes heeft met zijn ongezouten uitlatingen. Zelf is hij daarvan overtuigd. Door de overgelopen CNV-bond in te lijven boekte de bond sinds 1998 een ledenwinst van 28.000. Maar net zo min als bij FNV en CNV is bij De Unie sprake van autonome groei.

Evenmin is het conflict met FNV en CNV van de baan. ,,Eerst zien dan geloven'', zegt Terpstra over de belofte dat Teuwen de andere vakcentrales niet langer schoffeert.

Teuwen zelf is er laconiek onder. Hij is niet van plan zijn ,,zienswijze te wijzigen omdat FNV en CNV groter zijn dan De Unie'', zegt hij. Maar Verhoeven maakt zich zorgen. ,,Het conflict moet niet verder uit de hand lopen'', zegt hij. ,,Dat is bedreigend voor de Unie MHP. Bovendien zit hier voor niemand winst in. Leden houden niet van ruzie.''