Bezielde danserscoach

Afgelopen donderdagmorgen werd hij onwel tijdens een door hem geleide repetitie. In de nacht van donderdag op vrijdag stierf Benjamin Harkarvy in een ziekenhuis in New York. Hij was in 1959 mede-oprichter van het Nederlands Dans Theater en bleef daar tot 1969 aan verbonden.

De in 1930 geboren Harkarvy werd op aanbeveling van de dansers van het American Ballet Theatre, die hier tijdens het Holland Festival optraden, door het toenmalige Nederlands Ballet als balletmeester geëngageerd. Hij had zijn opleiding gevolgd bij onder andere de School of American Ballet en het bleek al gauw dat de talent van de jonge Harkarvy vooral het lesgeven en coachen van dansers betrof. Zijn komst bij Het Nederlands Ballet was doorslaggevend voor de loop van de Nederlandse dansgeschiedenis, en ook voor de carrières van een groot aantal dansers.

De onvrede die er bij een aantal prominente dansers van Het Nederlands Ballet leefde over de gang van zaken binnen dat gezelschap en het pijnlijk gemis aan persoonlijke begeleiding, leidde uiteindelijk tot de oprichting van een nieuwe groep: het Nederlands Dans Theater. Harkarvy nam de artistieke leiding op zich. Door zijn achtergrond bepaalde hij sterk de stormachtige ontwikkeling die deze nieuwe groep zou doormaken, alsmede de opmars naar een toonaangevende positie in de internationale danswereld. Immers, dankzij Harkarvy kwamen Amerikaanse choreografen als Anna Sokolov, Glenn Tetley en John Butler naar Nederland. En door zijn methode van lesgeven ontstond er een generatie dansers, met Alexandra Radius en Han Ebbelaar voorop, voor wie de kwaliteit van beweging en de choreografie het belangrijkste werden. Harkarvy was een leraar die geduld had, die wist dat danstechnische verbetering tijd nodig had. Hij herkende de sterke en zwakke punten van zijn dansers en wist die op een positieve manier te gebruiken. Hij werkte onvermoeibaar aan de ontwikkeling van muzikaliteit en het aanbrengen van subtiliteit in een choreografie, waardoor de voorstellingen steeds aan kwaliteit wonnen.

Zijn grootste ambitie – het zelf maken van balletten – zou ook zijn grootste frustratie veroorzaken, want zijn choreografisch talent was te beperkt voor een carrière op dat gebied. Zijn laatste werkkring, hij werd directeur van de befaamse Juilliard School in New York, bood hem uiteindelijk de meeste bevrediging. De band met Nederland werd stevig onderhouden door zijn bijna jaarlijkse terugkerende gastlessen voor het Nederlands Dans Theater, de balletopleiding van het Haagse Koninklijk Conservatorium en andere opleidingsinstituten. En altijd weer liet hij dansers en leerlingen geïnspireerd achter.

De Nederlandse danswereld is Harkarvy veel dank verschuldigd. Zijn kennis en kunde, gekoppeld aan zijn aimabele persoonlijkheid, zullen ook hier zeer gemist worden.