Amerika worstelt met reactie

De Amerikaanse regering reageert tegenstrijdig op de crisis in het Midden-Oosten. Veroordelingen en verzoenende woorden wisselen elkaar af.

De Verenigde Staten hebben tijdens het paasweekeinde toenemende oproepen voor meer Amerikaanse betrokkenheid bij de crisis in het Midden-Oosten afgepoeierd onder het motto: niet zeuren, we zijn betrokken. De Amerikaanse president George W. Bush reageerde zondag kribbig op critici in onder meer Democratische kring: ,,Ze zullen niet bij mij zijn geweest in Crawford [op de ranch van Bush] toen ik de hele ochtend aan de telefoon zat te praten met wereldleiders.''

Bush sprak met president Mubarak van Egypte, de Saoedische kroonprins Abdullah, VN-secretaris-generaal Annan en de Spaanse premier Aznar als voorzitter van de Europese Unie. En minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell belde de afgelopen dagen met de Israëlische premier Sharon (twee keer), zijn ambtgenoot Peres, de Palestijnse leider Arafat, de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Piqué, `EU-chef buitenland' Solana, zijn Britse en Japanse collega's Straw en Kawaguchi en Annan.

De Amerikaanse telefoondiplomatie heeft de situatie op de grond niet beïnvloed. De telefonades geven aan dat het gevoel van urgentie ook in Washington is doorgedrongen. Maar de relatieve afzijdigheid van de regering-Bush bij dit conflict is nog allerminst omgeslagen in maximale betrokkenheid.

De VS oefenen voorlopig geen zware druk uit op Israël om te stoppen met de invasie. Bush zegt dat hij niet van plan is minister Powell naar de regio te sturen om de Amerikaanse bemiddeling naar een hoger plan te tillen, zoals Democratische senatoren opperen. Bush houdt vertrouwen in bemiddelaar Anthony Zinni, die nog steeds ter plekke is. Dat deze opstelling ook kan worden gezien als een `groen licht' van Bush voor premier Sharon, heeft de Amerikaanse regering inmiddels ontkend. Israël is een soevereine staat, die zelf beslissingen neemt, reageerde de woordvoerder van Bush gisteren defensief.

Maar een feit is dat de Amerikaanse regering dit weekeinde tegenstrijdig reageerde op de Israëlische invasie en worstelde met haar standpunt en toon. Afgelopen vrijdag zei minister Powell eerst dat de huidige geweldsgolf is veroorzaakt door het terrorisme en gaf hij de Palestijnse leider Arafat hiervan de schuld. Vervolgens nam de VN-Veiligheidsraad nog geen etmaal later met Amerikaanse steun een VN-resolutie aan, die vraagt om een Israëlische terugtrekking. Bush zweeg het hele weekeinde over deze resolutie en haalde uit naar Arafat: ,,We zijn op dit punt beland omdat niet genoeg gedaan is aan de strijd tegen terreur.'' Alle leiders moeten opkomen tegen terreur. ,,En dat geldt speciaal voor voorzitter Arafat. Ik geloof dat hij veel meer kan doen om aanslagen te voorkomen, zoals degene die net heeft plaatsgehad in Tel Aviv'', zei Bush.

Zowel Powell als Bush vroegen niet persoonlijk om een Israëlische terugtrekking, maar gaven signalen af dat premier Sharon zich mag verdedigen tegen terrorisme. Ook gisteren bevatte hun persoonlijke reactie geen oproep tot terugtrekking aan Israël, wel een oproep aan Arafat om de zelfmoordaanslagen te veroordelen. De woordvoerder van Powell riep later op de dag weer wel om een ,,onmiddelijk bestand'' en om terugtrekking van Israëlische troepen.

De publieke Amerikaanse worsteling betreft ook Arafat zelf. Tegenover de harde toon jegens de Palestijnse voorman stonden eveneens verzachtende woorden. Bush' doctrine sinds 11 september dat iedereen die terroristen herbergt, zelf ook een terrorist is, gaat volgens de president niet op voor Arafat. Via zijn woordvoerder zei Bush het niet eens te zijn met Sharon, die Arafat ,,de vijand van de gehele vrije wereld'' had genoemd. Want Arafat heeft aangetoond bereid te zijn tot vredesoverleg, aldus Bush.

Terwijl Europa en de VN naar Washington kijken voor actie, probeert de Amerikaanse regering zelf ogenschijnlijk tijd te kopen om intussen een beleid te formuleren en niemand van zich te vervreemden. Het is de vraag of zo'n relatief afzijdige opstelling werkt. Niet duidelijk is immers hoe beheerst Sharon met de door Amerika geboden speelruimte omgaat. En als delen van de wereldopnie en de Arabische wereld steeds meer de kant van de belegerde Arafat kiezen, heeft dat vroeg of laat ook invloed op de VS, met als gevolg dat zij alsnog hun standpunt moeten bijstellen en echt actief moeten worden.