Versterk parlement met dualisme en meer ICT

De vertegenwoordigende democratie heeft het moeilijk. Op de opiniepagina van 22 maart geven Roel in 't Veld en Albert Jan Kruiter verschillende verklaringen. Ze wijzen op de verminderende betekenis van het territoir als criterium voor vertegenwoordiging, en op het uiteenvallen van algemeen geldende waardepatronen waardoor een overkoepelende afweging van belangen niet meer mogelijk zou zijn. Zij strepen de meerwaarde van `nobele' representatie weg tegen de professionalisering van departementen en burgers. Hun conclusie: de volksvertegenwoordiging heeft zichzelf overleefd en kan beter afgeschaft worden; de democratie gedijt beter bij interactieve beleidsvorming en directe verkiezing van executieve organen.

Zowel de diagnose als de remedie van In 't Veld en Kruiter schiet tekort.

Het territoir – lokaal, provinciaal en nationaal – is en blijft voor burgers het primaire politieke oriëntatiepunt. Door de globalisering, Europeanisering en virtualisering van de werkelijkheid neemt de behoefte aan territoriale ankerpunten juist toe. Ook post-modernisten gaan 's avonds naar huis.

Ook al is de integrale afweging van belangen moeilijk, elk democratisch regime staat of valt met de keuzen die politici maken tussen sectorbelangen en functionele waarden. Verdelings- en ordeningsvraagstukken vragen zo'n integrale afweging. Vaak gaat het om hard choices (keuzen tussen belangen of waarden die alle de moeite waard zijn) of tragic choices (keuzen tussen twee kwaden).

De meerwaarde van representatie is van een geheel andere orde dan de specifieke deskundigheid die in het professionalisme van departementen en expertisecentra besloten ligt. Een doeltreffende volksvertegenwoordiging is in staat de expertise van de uitvoerende macht te toetsen. De volksvertegenwoordiging zal ongetwijfeld de argumenten van de ambtelijke en andere deskundigen wegen, maar maakt uiteindelijk een politieke afweging. Wij verkiezen de onvolkomenheden van de representatieve democratie boven de perfecties van de technocratie. Anders dan in allerlei expertise- en toezichtorganen heeft de afweging bovendien sinds eeuwen in het openbaar plaats.

De remedie van In `t Veld en Kruiter gaat in de verkeerde richting. Interactieve beleidsvorming en rechtstreeks electoraal toezicht op functionele organen kunnen een welkome aanvulling vormen op de algemene vertegenwoordiging, maar ze kunnen die nooit vervangen.

Onze samenleving heeft in tijden van schoksgewijze veranderingen en de daarmee samengaande onzekerheid meer dan ooit een sterke volksvertegenwoordiging nodig. Wij zijn bezorgd over de achterstandspositie van het parlement ten opzichte van de andere machten, in het bijzonder de uitvoerende macht. Het steeds vergaander monisme van de afgelopen twee decennia heeft onmiskenbaar de positie van het parlement aangetast.

Gevraagd: herijking van de dualistische verhouding tussen regering en parlement, en meer helderheid over de dubbele taak, controlerend en mede-wetgevend, van de Tweede Kamer.

Wij stellen vertrouwen in de dualisering van het lokaal – en straks ook het provinciaal – bestuur. Die ontwikkeling staat voor scheiding van het bestuur en de controle daarop. Het is van groot belang dat de lokale volksvertegenwoordiging vooral wordt aangesproken op haar controlerende functie. In toenemende mate verlangen burgers doeltreffende controle op degenen die namens hen de macht uitoefenen.

Gevraagd: volksvertegenwoordigers die de politieke gezagsdragers en bestuurlijke autoriteiten controleren op de doeltreffendheid, doelmatigheid en integriteit van hun beleid. Volksvertegenwoordigers dus die zich niet langer gedragen als bestuurders in spe.

Het wordt hoog tijd dat de volksvertegenwoordiging haar positie in de machtenparade herpakt. Bezien we de ontwikkelingen op het gebied van ICT, dan is het opvallend hoezeer de uitvoerende macht vooroploopt en de volksvertegenwoordiging er bekaaid afkomt. Wij bepleiten veel meer aandacht voor de benutting van ICT door het parlement.

Gevraagd: gerichte maatregelen op ICT-gebied om ook de representatieve democratie te versterken. Daarbij gaat het niet alleen om electronisch stemmen bij verkiezingen en bij kandidaatstellingsprocedures, maar ook om het verbeteren van de alledaagse communicatie tussen burgers en parlementariërs.

Een vitale volksvertegenwoordiging bestaat bij de gratie van vitale politieke partijen. De gebrekkige aantrekkingskracht van politieke partijen staat in schril contrast tot de populariteit van single-issue bewegingen. De paradox van de politieke partijen is dat ze op een aantal klassieke punten functieverlies hebben geleden, maar in hun onderscheidende kenmerk – recrutering voor posities in het publieke domein – aan macht hebben gewonnen. Dat pakt averechts uit.

Gevraagd: het terugpakken van klassieke functies van de politieke partij. De partijen zullen ook buiten de verkiezingscampagnes het publieke debat moeten aangaan en vooral jonge mensen met en voor hun ideeën moeten winnen.

Wij delen het respect van In 't Veld en Kruiter voor de historische prestaties van het parlement. Wij zien uit naar blijvende prestaties van het parlement. De volksvertegenwoordiging moet niet afgeschaft worden. Integendeel, de rol van het parlement moet versterkt worden.

www.nrc.nl/opinie: Democratie