Slaaf van het Warschau Pact

In de serie Vreemde vogels die ik gekend heb zagen we al Gari Kasparov, die denkt dat de Oudheid nooit heeft bestaan en dat Descartes en Archimedes tijdgenoten waren, Bobby Fischer, die meent dat de joden de Afrikaanse olifant willen uitroeien omdat de slurven hen zouden doen denken aan gojse onbesneden snikkels, en Emil Joseph Diemer, die begrafenissen verstoorde met de wanhoopskreet ,,hier wordt een levende begraven!''

De Australiër Paul Dozsa hoort er eigenlijk niet bij, want die heb ik nooit ontmoet, maar een wonderlijk exemplaar is hij zeker. Hij werd geboren in 1940 in Szeged als Pal Dozsa en speelde een bescheiden rol in het Hongaarse schaakleven. In 1962 deed hij mee aan het altijd zeer sterke Hongaarse kampioenschap, zonder hoge ogen te gooien. Later emigreerde hij naar Australië, waar hij nu een rating van 2221 heeft.

Zijn bescheiden roem dankt hij niet in de eerste plaats aan zijn schaakprestaties, maar aan zijn levensgeschiedenis, zoals hij die beschrijft op zijn website: ,,Ik zie er uit als een mens. Het verschil is dat ik met afstandsbediening bestuurd wordt door middel van mijn onvrijwillige implantatie.''

Die implantatie zou hebben plaatsgehad in 1958, toen hij achttien jaar was, in Boedapest op een instituut voor militair onderzoek. Als proefkonijntje van de militaire macht van de landen van het Warschau Pact is Dozsa sindsdien zijn leven lang bestuurd door de computer in Boedapest, via satellietverbindingen met zijn implantatie.

Was de technologie in 1958 al zo ver gevorderd in Boedapest? Het kan natuurlijk zijn dat ze hem al in 1958 zijn implantaat gaven in afwachting van de technologie die er later gebruik van zou kunnen maken.

Soms schaakt hij als een grootmeester, soms als een amateur. Het hangt af van de luimen van de computerbedieners. De afstandsbediening heeft zijn voordelen. Dozsa is gezond en heeft nooit een medicijn, pijnstiller of slaappil gebruikt, want zijn lichaam wordt net als zijn geest op afstand geregeld. Er zijn ook nadelen, want als het Boedapest uitkomt kan hij gemarteld worden.

In een van de partijen die hij op zijn website heeft gezet heeft hij met zwart de dame op a4. Wit speelt pion b2-b3 en Dozsa haalt zijn dame niet weg, maar speelt h7-h5, willoos slachtoffer van de afstandsbediening. Zijn tegenstander neemt vervolgens niet de dame, maar speelt h2-h4.

Dozsa legt het uit in zijn partijannotatie: in zijn implantaat zit een kleine camera waardoor ze in Boedapest alles kunnen zien wat hij ziet. Ze zien ook zijn tegenstander en kunnen die dan ook besturen en h2-h4 laten spelen.

Tot twee keer toe heeft Dozsa zich tot de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties gewend om aandacht voor zijn geval te vragen, maar vergeefs. Op de foto op zijn website lijkt hij er niet onder gebukt te gaan, want we zien een jolig kijkende man met een kwiek geleerdenbaardje die er jonger uitziet dan hij is. Hij biedt schaaklessen aan, voor een stevig bedrag.

De volgende partij speelde hij in Hongarije in de tijd dat zijn afstandsbediening nog niet was ingesteld.

Wit Dozsa-zwart Lajos Portisch, Debrecen 1956

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. g2-g3 g7-g6 3. Lf1-g2 Lf8-g7 4. 0-0 c7-c5 5. d2-d3 0-0 6. e2-e4 d7-d6 7. Pb1-d2 Pb8-c6 8. a2-a4 Ta8-b8 9. Pd2-c4 Lc8-g4 10. h2-h3 Lg4-e6 11. Pc4-e3 Dd8-c7 12. Pf3-h4 b7-b5 Hierna zal zwart de hele partij last houden van de zwakte van zijn a-pion. 13. a4xb5 Tb8xb5 14. f2-f4 Pc6-d4 15. g3-g4 Le6-c8 16. f4-f5 g6-g5 17. Ph4-f3 Pd4xf3+ 18. Dd1xf3 h7-h6 19. h3-h4 Pf6-h7 20. Df3-h3 Een interessant pionoffer. De bedoeling is waarschijnlijk 20...Lxb2 21. Lxb2 Txb2 22. hxg5 hxg5 23. Pd5 gevolgd door 24. f6. 20...Lg7-e5 21. Lg2-f3 f7-f6 22. c2-c3 a7-a5 23. h4xg5 h6xg5 24. Dh3-h5 Tf8-f7 25. Dh5-g6+ Kg8-f8 26. Kg1-g2 Tf7-g7 27. Pe3-d5 Dc7-d8 28. Dg6-h5 e7-e6 29. Pd5-e3 Dd8-c7 30. Tf1-h1 Tb5-b7 31. Pe3-c4 Tb7-a7 32. Lc1-e3 e6xf5 Zwart had het moeilijk, maar het openen van de e-lijn komt later wit ten goede. 33. e4xf5 Lc8-b7 34. Dh5-h3 Le5-f4 En hierna worden de gevaren langs de e-lijn acuut. 35. Th1-e1

MmMmMfMm

dieMmMdh

MmMaMaMm

aMaMmGaM

MmHmMcGm

mMAGCImK

MAMmMmLm

DMmMDMmM

Remise gegeven, misschien omdat Dozsa voor zijn drie jaar oudere tegenstander, die al op weg was naar een glorieuze carrière, te veel ontzag had. Wit staat goed. Zijn koning staat veiliger dan die van zwart en het zwarte paard doet niet mee. Een aardige variant is 35...d5 36. Dh5 Tf7 37. Lxf4 gxf4 38. Pxa5 en als zwart dan 38...Txa5 speelt, wint wit met 39. Txa5 Dxa5 40. Dh6+ Tg7 41. Te7.