Protectionisme

De aankondiging van president Bush om de Amerikaanse staalindustrie met verhoogde tariefmuren af te schermen tegen buitenlandse concurrentie, begint de voorspelde averechtse effecten te hebben. Zoals alom werd gewaarschuwd, dreigen andere landen maatregelen tegen de unilaterale Amerikaanse actie te nemen. Zo komt een spiraal van handelsbelemmeringen op gang die ten koste gaan van het streven naar een liberaal handelsverkeer in de wereld.

De Europese Unie heeft terecht geprotesteerd en de zaak aanhangig gemaakt bij de Wereldhandelsorganisatie WTO. Deze week kondigde Brussel aan dat extra staal dat derde landen door de afscherming van de Amerikaanse markt proberen af te zetten op de Europese markt, belast zal worden met verhoogde tarieven. Het is een verdedigbare maatregel. Ook andere landen overwegen grotere bescherming van hun binnenlandse staalmarkt. De EU heeft bovendien een lijst opgesteld van producten die de VS naar Europa exporteren en waarop als vergelding straftarieven zullen worden geheven. Hierbij is de Europese Commissaris voor Internationale Handel, Pascal Lamy, politiek vernuftig te werk gegaan. Hij wil 300 soorten goederen belasten die deels afkomstig zijn uit Amerikaanse staalstaten (West-Virginia, Pennsylvania, Ohio) die Bush ter wille probeert te zijn, en deels uit staten die de doorslag kunnen geven bij de Congresverkiezingen van november. Door de Europese import van citrussap uit Florida, textiel uit de Carolina's en motorfietsen uit Wisconsin met heffingen tot in totaal 2,5 miljard euro duurder te maken, hoopt de EU dat deze staten in Washington zullen gaan lobbyen om de verhoging van de staaltarieven teniet te doen. Het is een gevoelige politieke hefboom: verlies van deze staten zou de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden in gevaar kunnen brengen.

De gok van Bush was dat steun aan de staalindustrie de bereidheid van het Congres zou vergroten om de zogenoemde handelsbevorderingswet goed te keuren. Hiermee krijgt de regering toestemming om handelsakkoorden te sluiten die het Congres uitsluitend in zijn geheel kan goed- of afkeuren. Voor de nieuwe ronde van handelsliberalisatie in het kader van de WTO en voor een beoogd Amerikaans vrijhandelsgebied is zo'n onderhandelingsmandaat onontbeerlijk. Maar vooralsnog zit er geen beweging in.

Het voornemen om de verouderde, deels inefficiënte Amerikaanse staalindustrie te beschermen, heeft aanleiding gegeven tot verhoogde handelsspanningen tussen de VS en de EU. De Amerikaanse pleidooien voor vrije handel hebben aan geloofwaardigheid ingeboet, de voorbereidingen voor de nieuwe WTO-ronde stagneren. President Bush doet er goed aan de importheffingen op staal in overweging te nemen. Het kan nog. Met een beetje protectionisme koopt Amerika geen vrije handel.