Lichte paniek voor fiscale D-day

Maandag is het zover, dan moet het belastingformulier binnen zijn bij de Belastingdienst. Het nieuwe belastingstelsel heeft tot grote verwarring geleid, maar is het nou echt zo lastig?

,,Die meneer daar, die schijnt het record teruggave te hebben'', fluistert Ymi Knaap, coördinatrice van de `Belasting-invul-hulp' van de vakcentrale FNV. Een brede grijns verschijnt op het gezicht van de wat kalende man met stropdas. ,,Bankdirecteur'', zegt hij, als hem gevraagd wordt wat voor werk hij doet. ,,Maar dat mag je niet doorvertellen, ik ben hier eigenlijk illegaal.'' Een kleine 20.000 euro teruggaaf had ie vorig jaar, dit jaar ,,helaas'' wat minder.

De man, die verder anoniem wenst te blijven, is directeur van een filiaal van ABN Amro ,,ergens in Amsterdam''. Woensdagochtend is hij gewoon één van de velen die bij de `invulhulp' aanschuiven om hun belastingformulier te laten invullen. ,,Ik ben sinds 1972 lid van de vakbond. Ze doen het goed hier'', zegt hij wat besmuikt over de gratis ledenservice van de FNV.

Maandag 1 april is formeel de laatste dag dat particulieren hun `aangifte inkomstenbelasting 2001' kunnen indienen bij de fiscus. Knaap: ,,Ik heb de mensen soms huilend aan de lijn, helemaal zenuwachtig dat D-day nadert. Komt voornamelijk door die spotjes op tv van de Belastingdienst. Vreselijk, om de haverklap die boodschap dat het 1 april afgelopen is. Het maakt mensen bang.''

Dit jaar is de eerste aangifte `nieuwe stijl' sinds per 1 januari 2001 een nieuw belastigstelsel werd ingevoerd. De veranderingen zijn groot. Weg zijn de tariefgroepen, weg de vertrouwde aftrekposten, weg is ook de vermogensbelasting. Daarvoor in de plaats kwamen de drie boxen (voor respectievelijk inkomen uit werk en woning, uit ondernemingen en uit vermogen), de heffingskortingen en de vermogensrendementsheffing. Al wekenlang staat de `Belastingtelefoon' roodgloeiend: 1,4 miljoen mensen belden al, een kwart van de belastingplichtigen. Vorig jaar waren dat er honderdduizenden minder. De meeste vragen gaan over de aangifte in het algemeen, de buitengewone kosten (voornamelijk ziektekosten en lijfrentepremies), de eigen woning met of zonder koppeling aan een kapitaalverzekering en de auto van de zaak.

Het belastingstelsel is individueler geworden, waardoor ook mensen die nog nooit met de fiscus in aanraking zijn geweest ineens een blauwe envelop op de deurmat vonden. Dat leidde nogal eens tot paniek, want: belastingen zijn eng. Tenminste: belasting betalen is eng. Bij het ministerie van Financiën denkt men er het zijne van. ,,Als er huursubsidie moet worden aangevraagd of er een voorlopige teruggaaf te krijgen is, weet ineens iedereen hoe dat moet, maar als er betaald moet worden is iedereen ineens fiscaal-analfabeet'', verzucht een ambtenaar van Financiën getergd.

De `angst' voor het nieuwe stelsel is ook bij de `invulhulp' van de FNV duidelijk merkbaar, stelt Ymi Knaap vast. De 5.000 vrijwilligers die namens de vakcentrale (en na scholing door de Belastingdienst) klaar staan, verwachten dat dit jaar in totaal zo'n 160.000 bondsleden zullen aankloppen voor hulp bij aangifte. Vorig jaar, onder het oude stelsel, waren dat er tienduizenden minder. Half maart ontstond een echte hoos, vertelt Knaap. ,,Dat waren de mensen die er zelf niet uitkwamen.''

Wie niet op 1 april zijn aangifte heeft ingediend en ook niet formeel om uitstel heeft gevraagd, krijgt kort na `D-day' een aanmaning. Die geeft nog `recht' op tien dagen extra invultijd. Voor de FNV reden om in ieder geval tot half april op volle kracht door te gaan met de invulhulp.

Er zouden in Nederland maar weinig mensen zijn die jaarlijks plezier beleven aan het invullen van het formulier of de diskette. Maar leuk of niet, het landelijke verzamelpunt van de Belastingdienst, in Apeldoorn, verwacht in totaal zo'n 5,6 miljoen aangiftes binnen te krijgen. Het liefst vóór 1 april. Tot nu toe heeft de Belastingdienst ongeveer 900.000 papieren aangiften binnen gekregen. Zo'n 2,5 miljoen mensen leverden hun aangifte elektronisch in. Vorig jaar was dat nog precies omgekeerd. Op 1 april verwacht de fisus ongeveer 4 miljoen van de in totaal 5,6 miljoen aangiften binnen te hebben. ,,Dit is evenveel als in andere jaren'', meldt een woordvoerster. Alle aangiftes bij elkaar moeten de staat ongeveer 53 miljard euro opleveren.

De extreme drukte voor de particuliere aangifte bij de 500 invulpunten van de FNV of de Belastingtelefoon staat in schril contrast met de rust die Robert van Loo, vennoot bij Erwich & Van Dort (belastingadvies voor bedrijven), uitstraalt. Donderdagmiddag rond half zes neemt hij de telefoon op. ,,We zitten net met het hele kantoor gezellig een biertje te drinken'', zegt hij. Geen stress wegens de naderende deadline voor de belastingen dan? ,,Nee hoor'', zegt Van Loo, ,,We hebben voor al onze zakelijke klanten al uitstel aangevraagd tot 1 maart 2003. We hebben trouwens de programmatuur voor de aangifte 2001 pas twee weken binnen.'' Ondernemers laten het moment van hun aangifte afhangen van het moment dat ze de jaarrekening opstellen, legt hij uit. En dat verschilt per onderneming. Een van de standaard-services die Erwich & Van Dort daarom geeft is uitstel. Van een hoos is daarom bij hem geen sprake, nieuw stelsel of niet.

Blijft de vraag of het voor de gemiddelde particulier nou echt zo ingewikkeld is geworden? Valt best mee, zo leert een kleine, niet-representatieve steekproef. De diskette werkt goed, en met de juiste papieren bij de hand is het maximaal een paar uur werk. Aan het eind even opletten met het verdelen van de lasten en lusten tussen de fiscale partners (even `pielen' met de bedragen om een zo hoog mogelijke teruggaaf uit te dokteren, zoals dat heet). En ter geruststelling (of juist niet), de fiscus haalt alle 5,6 miljoen aangiftes dit najaar zelf ook nog een keer door de centrale computer. Ter controle.