Geweld op tv

De media zijn weer eens zelf nieuws, als misdaadverwekkende factor nog wel. Amerikaanse onderzoekers concluderen dat de consumptie van gewelddadige tv-programma's leidt tot agressief gedrag. De onderzoekers gebruiken sterke termen voor hun bevindingen die zij vergelijken met het verband tussen roken en longkanker.

Dat agressieve kinderen veel agressieve programma's bekijken is al in eerdere Amerikaanse onderzoeken aangetoond. Sinds de jaren zestig zijn daar al zeker duizend studies over verschenen. De vraag die de geleerden verdeeld bleef houden was het verschil tussen correlatie van kijkgedrag en agressiviteit en een causaal verband.

Het jongste onderzoek is gecorrigeerd voor omgevingsfactoren als verwaarlozing of laag opleidingsniveau en laat nog steeds sterke effecten van het tv-kijken zien. Toch blijft het oppassen met dit soort uitkomsten in het concrete geval. De gevonden effecten zijn statistisch en ieder mensenkind heeft een individuele gebruiksaanwijzing.

In elk geval maakt het onderzoek aannemelijk dat de media niet slechts de gewelddadige werkelijkheid weerspiegelen, maar ook onderdeel van het probleem vormen. Ook hier moet niet alles over één kam worden geschoren. `Functioneel' geweld is onvermijdelijk op de tv. De Amerikaanse onderzoekers kunnen niet precies aangeven welk type programma aanzet tot geweld. Maar neutraal in zijn uitwerking is dit soort onderzoek natuurlijk nooit.

Jaren geleden riep de toenmalige Nederlandse minister van Justitie Hirsch Ballin in een toespraak in Zeewolde op tot overheidssancties tegen geweldsscènes op de tv. Directe aanleiding was de geruchtmakende moord op de Britse kleuter Jamie Bulger door twee tienjarige jongetjes. In het huis van een van hen werd een virulente videofilm aangetroffen. Het verband is overigens nooit hard gemaakt.

De oproep van de minister kwam neer op overheidscensuur. Daarvoor heeft hij terecht geen voet aan de grond gekregen. Naar goed-Nederlandse traditie is gekozen voor zelfregulering in de vorm van het Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM). Het is overigens eerlijker te spreken van `co-regulering'. Aan het NICAM ligt een overheidsbesluit, wijziging van de Mediawet, ten grondslag. De Nederlandse mediawetgeving is gebaseerd op het beginsel `overheid op afstand', maar co-regulering maakt de scheiding tussen staat en media er niet duidelijker op.

NICAM heeft een Kijkwijzer uitgebracht met bijbehorende pictogrammen. Deze hebben geleid tot gesputter, en zo hoort het ook. De vraag of de pictogrammen voor een uitzending van een klassiek meesterwerk als de Ilias van Homerus wel eerlijk zijn, is niet zonder betekenis. Maar het Amerikaanse onderzoek leert dat het er toch vooral om gaat ouders en opvoeders eraan te herinneren dat zij niet te gemakzuchtig moeten omgaan met het kijkgedrag van hun kinderen.