Gekrenkte koningin van het fascisme

Het is 1948 en Margherita Sarfatti is terug in haar geboortestad Venetië. Zo blijkt uit de radio-reconstructie De geheime vrouw van Mussolini die dinsdag op 747AM wordt uitgezonden. Daarin houdt Nettie Blanken als Margherita een bittere monoloog over haar leven. Hoe zonnig zag het er aan het begin van de eeuw nog uit. Als jong joods meisje verhuisde Margherita Grassini naar Palazzo Bembo aan het Canal Grande het eerste huis in Venetië met een lift waar zij privé-onderwijs ontving met de nadruk op de schone kunsten. Gehuwd met de socialistische advocaat Cesare Sarfatti verhuisde ze naar Milaan, vestigde er een kunstsalon en maakte naam als kunstcritica. Een vrijgevochten, verfijnde vrouw die haar talen sprak. In een van de andere Milanese salons stuitte zij op een onbehouwen revolutionair met priemende blik. Spoedig deelde zij met hem de lakens, haar verhouding met Benito Mussolini zou met tussenpozen ruim twintig jaar duren.

Sarfatti deinde met Mussolini mee van het socialisme naar het fascisme, ruilde de socialistische krant Avanti! in voor de door Mussolini gestichte Popolo d'Italia en schreef in 1925 zijn biografie, in het Engels. De bombastische lofzang op de man die drie jaar eerder met knuppel en wonderolie aan de macht was gekomen, werd in veel talen vertaald, in het Italiaans onder de martiale titel `Dux'. Daarmee was haar positie in de Italiaanse kunstwereld gevestigd. Als promotor van het modernisme steunde zij de kunstenaarsgroep Novecento, organiseerde tentoonstellingen en werd de drijvende kracht van de Biënnale. In het kielzog van Mussolini vestigde zij zich in Rome en stichtte ook daar een salon. Gewild trefpunt, wie er kwam wist zich verzekerd van de bescherming van de Duce. Sarfatti ontving staatshoofden en ministers, trad op als Mussolini's ghostwriter, was kortom de ongekroonde pr-koningin van het fascisme.

Halverwege de jaren dertig ging het mis. Nadat enkele partijbonzen Novecento als decadent hadden bestempeld, liet Mussolini haar vallen. In het voetspoor van zijn leerling uit Berlijn, die hem boven het hoofd groeide, acteerde hij steeds meer als de onfeilbare dictator. Uit zijn dagboek scheurde hij de pagina's waarin hij op Sarfatti duidde hij noemde haar daarin Vela (zeil). Toen Mussolini op het punt stond de Neurenberger wetten te dupliceren wist Sarfatti wat haar te doen stond. Kort nadat Hitler in mei 1938 enthousiast in Italië was ontvangen, verliet zij haar land.

Na een ballingschap van tien jaar in Parijs en Argentinië is ze terug in Venetië. Mussolini werd heen en weer gerold tussen al die andere lafbekken die invloed op hem hadden, zegt ze. Nostalgie naar de goede begintijd van het fascisme is haar in haar verbitterde monoloog niet vreemd. Hypocrisie evenmin.

Margherita Sarfatti, de geheime vrouw van Mussolini, Humanistische Omroep, dinsdag, 747AM, 16.02-16.45u. en herhaling Radio 1, 0.02-0.45u.