DANKZIJ BESCHERMEIWIT KAN CEL MET KORTE TELOMEREN NOG DELEN

Een extra dosis beschermeiwit voor de uiteinden van de chromosomen geeft cellen nog tientallen extra delingen voordat zij aan het eind van hun latijn raken. Dat ontdekten onderzoekers onder leiding van de Nederlands-Amerikaanse onderzoekster Titia de Lange van de Rockefeller University in New York (Science, 29 maart).

Telomeren zijn repetitieve stukken DNA aan het uiteinde van de chromosomen, in menselijke cellen zijn het herhalingen van de basenvolgorde `TTAGGG'. Bij elke celdeling (eigenlijk tijdens de verdubbeling van de chromosomen die aan de celdeling vooraf gaat) verliezen de chromosomen een stukje van zo'n honderd basenparen van de telomeren. Na ongeveer vijftig celdelingen zijn de telomeren zo kort geworden dat een cel zich niet verder meer deelt en in een rusttoestand geraakt. Als deze zogeheten `Hayflick-limiet' wordt bereikt is de `knipkaart' van de telomeren `op' met als gevolg dat de cel zich niet verder kan delen. Zo was de theorie, maar dat blijkt nu genuanceerder te liggen.

Uit eerder onderzoek van De Lange was al duidelijk geworden dat cellen zonder het beschermeiwit TRF2 kampen met chromosomale afwijkingen en een gestoorde celcyclus omdat de uiteinden van de chromosomen met elkaar verkleven.

In het nieuwe experiment werkten De Lange en haar medewerkers met menselijke cellen die er via een retrovirusinfectie toe werden aangezet TRF2 in overmaat te produceren. Deze cellen bleken vrij van chromosomale afwijkingen, maar hadden een versnelde telomeerverkorting. Ze verloren bij iedere celdeling vijftig tot tachtig procent meer basenparen aan de uiteinden dan normale cellen. Maar ondanks deze versnelde telomeerverkorting raakten deze cellen niet sneller in het ruststadium. Sterker nog, deze cellen bleken in staat zich veel vaker achter elkaar te delen dan normale cellen, minstens 15 keer meer.

De onderzoekers concluderen dat de Hayflick-limiet vooral wordt bepaald door de beschermende eiwitcomplexen aan de uiteinden van de chromosomen in plaats van door de lengte van de telomeren.

Als remedie tegen veroudering heeft TRF2 volgens De Lange weinig betekenis: het maximale aantal celdelingen neemt weliswaar toe, maar het is slechts uitstel van executie. De cel met extra TRF2 geraakt na de extra delingen alsnog in een rusttoestand waarin hij niet meer deelt. Bovendien eindigt deze cel dan met nog kortere telomeren dan een normale cel.