`Concurrentie in zorg is uitgebannen'

De wachtlijsten in de zorg lijken maar niet te kunnen verdwijnen. Marcel van Dam heeft zich verbaasd over een sector waar concurrentie een onbekend verschijnsel is.

,,De wachtlijsten voor de thuiszorg en de verpleeg- en verzorgingstehuizen verdwijnen voorlopig niet, integendeel'', voorspelt wachtlijstbrigadier M. van Dam. ,,Aan het eind van de volgende kabinetsperiode zullen in sommige regio's – Amstelland-De Meerlanden, delen van Brabant, maar ook in Utrecht en bijvoorbeeld Twente – de wachtlijsten zelfs langer zijn dan nu.''

Oud-politicus Van Dam (PvdA) is voorzitter van de Wachtlijstbrigade in de sector verpleging en verzorging, die in 1999 werd ingesteld door de staatssecretaris M. Vliegenthart (Volksgezondheid). Deze maand kwam de brigade met het eindverslag: de wachtlijsten nemen weer toe, concurrentie is nog nauwelijks van de grond gekomen, bouwprojecten duren lang en het management in de 1700 instellingen van verzorgings- en verpleegtehuizen in Nederland is over het algemeen zwak.

Ondanks de honderden miljoenen extra die voor het wegwerken van de wachtlijsten zijn uitgegeven, moeten we dus voorlopig nog met dit probleem leven?

,,Als gevolg van dat extra geld is in de afgelopen jaren wel 10 procent meer zorg verleend. Maar tegelijk vindt er een inhaalslag plaats. Mensen die zorg nodig hebben zijn nu geïndiceerd. De wachtlijsten voor de Regionale Indicatiecentra zijn opgelost en deze mensen zijn doorgeschoven naar de wachtlijsten voor de thuiszorg en de verzorgings- en verpleegtehuizen. Daarnaast heeft de publiciteit rondom het extra geld voor de wachtlijsten een aanzuigende werking gehad. Mensen hebben weer hoop gekregen en meldden zich alsnog aan voor een verzorgings- of een verpleegtehuis. ''

Maar in 2005 staan er volgens uw rapport nog steeds meer mensen op de wachtlijst dan de demografische ontwikkelingen in Nederland rechtvaardigen?

,,De mantelzorg neemt af. Steeds meer vrouwen nemen aan het arbeidsproces deel, waardoor ouderen nu eerder een beroep doen op professionele zorg. Bovendien beschouwen we stofzuigen en ramenlappen nu ook als een vorm van zorg. Begrijp me goed: het maakt dat mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Maar het betekent ook dat onze eisen hoger zijn geworden en de vraag naar zorg alleen al daardoor groeit.''

Waardoor is juist het gebrek aan bedden in verpleeghuizen zo'n hardnekkig probleem?

,,Omdat het een specifieke vorm van zorg betreft, die vrijwel niet op een andere manier kan worden verleend. Als een bejaarde niet in een verzorgingshuis terechtkan, valt dat nog wel te overbruggen met intensieve thuiszorg of met het toewijzen van een aanleunwoning. Maar een zwaar dementerende bejaarde heeft 24 uur zorg nodig, die eigenlijk alleen maar in een verpleegtehuis kan worden gegeven. Ook de vergrijzing van Nederland speelt een rol: over 25 jaar is een kwart van de bevolking 65 jaar en ouder en de groep van 80 jaar en ouder is verdrievoudigd. Dat zijn de mensen die straks een beroep doen op verpleegtehuizen.''

Uw aantijging dat het management zwak is, is hard aangekomen. Wat is precies uw kritiek?

,,Door de subsidiecultuur in de zorg is alle concurrentie uitgebannen. Er hoeft niet te worden gedongen naar de gunst van de klant. Met als gevolg dat smalend wordt gedaan over het idee dat zorginstellingen juist moeten worden afgerekend op kwaliteit en dienstverlening. Mensen moeten op grond van deze criteria juist kunnen kiezen in welk verzorgings- of verpleegtehuis ze wel of niet willen wonen. Instellingen met grote wachtlijsten, die het dus goed doen, moeten snel hun capaciteit kunnen uitbreiden. Terwijl instellingen waar niemand wil wonen, dan maar failliet moeten gaan. De cultuuromslag dat ook in de zorg de vraag van de klant centraal staat, moeten veel managers nog maken.''

Wat heeft u de afgelopen jaren het meest gefrappeerd als wachtlijstbrigadier?

,,Dat er tientallen miljarden in de zorg omgaan, maar dat niemand wist waaraan dat nu precies werd besteed. Ook de vraag: hoeveel mensen maken van de zorg gebruik en welke type zorg hebben ze nodig, viel niet te beantwoorden. Dat is nu anders.

De wachtlijsten zijn opgeschoond en het brede registratiesysteem is ingevoerd. We weten nu wel hoeveel mensen er op welke vorm van zorg wachten. Over enkele jaren is bovendien het patiëntenvolgsysteem van staatssecretaris Vliegenthart gereed. Met één druk op de knop kunnen we dan nagaan welke zorg iemand krijgt en welke zorg hij of zij in de toekomst nodig zal hebben.''