Swaab: `ondeugdelijk' of gewoon slimme handelaar

Het Clickfondsproces tegen hoofdverdachte Swaab is uitgesteld tot juni omdat een belangrijke getuige niet kwam opdagen. Maar of dat aan de zaak veel zal veranderen, is de vraag.

Het zag er allemaal zo mooi uit. Eindelijk leek een van de grote rechtszaken in de beursfraudezaak efficiënt te worden afgehandeld. Het proces tegen effectenhandelaar Eddy Swaab voltrok zich de afgelopen dagen keurig volgens schema. Geen onverwachte wendingen, zoals in andere Clickfondsprocessen. Geen roerige getuigen, nieuwe argumenten of onbekende brieven.

Maar gistermiddag ging het alsnog mis. Een getuige die niet kwam opdagen bleek voor de rechtbank zó belangrijk dat het hele proces tot 12 juni werd uitgesteld.

Toch lijkt nu al vast te staan dat de getuige, een voormalige werknemer van SNS Securities, niets zal toevoegen aan de zaak. Zijn raadsman liet gisteren weten dat de man niet in staat is om een verklaring af te leggen omdat hij psychisch geschaad zou zijn door de behandeling van het openbaar ministerie (OM).

De man, die volgens Justitie deel uitmaakt van de criminele organisatie rond Swaab, ging zelf in een eerder stadium van het Clickfonds vrijuit vanwege onzorgvuldig handelen van het OM. Ook een nieuwe getuigenis zal hij aan zich voorbij laten gaan, waarschijnlijk met ondersteuning van een brief van een arts. En áls hij al gedwongen wordt wel te verklaren, is de kans uiterst klein dat hij belastende informatie over Swaab zal geven.

Toch persisteerde officier van justitie Tonino in de getuigenis. De SNS-man wordt gezien als een van de personen uit de financiële wereld in een netwerk waarvan Swaab de spil was. Hij heeft van de effectenhandelaar regelmatig geld ontvangen. Volgens Swaab omdat hij deel uitmaakte van een `informeel beleggingsclubje'. Maar het OM denkt dat het om omkoping gaat, al is uit het dossier niet duidelijk waarvoor. Het is nooit vast komen te staan dat de man transacties met Swaab heeft gedaan.

Waarom dan toch zo veel moeite voor een nieuw verhoor? Tonino had het over ,,wel veertig vragen'' en een ,,eminent belang.'' Aan de andere kant suggereerde hij ook dat de man eventueel bij het Hof zou kunnen getuigen, ,,want na de uitspraak gaat één van ons toch in hoger beroep.''

Dat ging de rechtbank te ver. Vice-president Marcus wees er fijntjes op dat het strafproces in eerste aanleg ,,zo niet werkt'' en verdaagde de zaak. Er zal nog één poging worden gedaan de SNS-man te horen. ,,Ik wil toch wel wat weten over de achtergronden van de betalingen'', verduidelijkte Marcus. Waarom dat ditmaal achter gesloten deuren moet gebeuren, ondanks de openbaarheid van het strafproces, werd niet duidelijk. De psychische gesteldheid van de man is niet getoetst door de rechtbank. Er was niet eens een doktersverklaring aanwezig. Toch werd de zaak naar de beslotenheid verwezen, waar hij half juni weer uit zal komen.

Wat dan rest is het uitventen van de juridische problemen die al sinds 1997 in het Swaab-dossier zitten. De afgelopen dagen werd weer eens duidelijk dat het, wat `beursfraude' betreft, vooral gaat om wat in een eerder Clickfondsproces als ,,de sfeer van ondeugdelijkheid'' is omschreven. Het OM staat daarbij voor een moeilijke opgave: hoe maak je van een ondeugdelijke sfeer een strafbaar feit?

De feiten zijn duidelijk. Swaab, directeur van zijn bedrijf FTC, deed zaken met grote banken en pensioenfondsen, vooral in de obligatiemarkt. Binnen die grote partijen had hij zijn netwerk: bekenden met wie hij de zaken deed. De transacties waren regelmatig groot in aantal, leverden ook vaak winst op en werden voor een korte periode `geparkeerd' op een van zijn rechtspersonen bij de voormalige zakenbank Bank Bangert Pontier (BBP).

Dat moest ook wel, want FTC is een `broker' die in Londen die zelf geen posities mag innemen. Bij datzelfde BBP nam Swaab miljoenen aan contant geld op, die hij vervolgens weer verdeelde onder de leden van zijn `netwerk'. Het één had niets met het ander te maken, zeggen Swaabs raadslieden: de uitbetalingen hoorden bij het `informele beleggingsclubje'.

Een ieder die wil, kan er ingrediënten voor een verdacht patroon in zien en dat is dan ook wat het OM benadrukt. Maar zo'n patroon wordt pas strafbaar als er bewijzen op tafel komen, zoals belastende verklaringen uit het Swaab-netwerk.

De kans dat dat in dit stadium van het proces gebeurt is klein. En dus heeft ook de rechtbank straks een moeilijke afweging te maken. Is Eddy Swaab `ondeugdelijk'? Of is hij gewoon de slimme handelaar met een sterk netwerk die precies wist waar de grenzen lagen? Uitspraak in de zaak wordt nu eind juni verwacht.