`Niemeyer wist in 1819: nicotine is verslavend'

Tabaksfabrikant Niemeyer wordt voor de rechter gedaagd door twee ernstig zieke ex-rokers. Voor de rechtbank in Assen bleek gisteren dat Niemeyer de gevaren van het roken al tientallen jaren kent.

Eén stipje nicotine op de huid en een mens is dood, zei president-directeur Theodorus Eduard Niemeijer ooit tegen zijn directiesecretaris. Als je alle nicotine uit één sigaret in één seconde in het bloed brengt, ga je ook dood.

Tiemen Helperi Kimm, oud-directiesecretaris van Th. Niemeyer uit Groningen, wil er niet omheen draaien wat de tabaksfabrikant in het verleden wel en niet wist over roken. ,,Al bij de oprichting van Niemeyer in 1819 wist men dat nicotine verslavend is', zei Helperi Kimm gisteren als getuige voor de rechtbank in Assen. ,,Vroeger zei men: je raakt eraan gewend.'

Dat roken behalve verslavend ook slecht was voor de gezondheid werd in de jaren vijftig en zestig duidelijk door talloze publicaties. Om ook nog eens een waarschuwing te zetten op een pakje Samson was overbodig. Bovendien, dat kón Niemeyer niet, in verband met een afspraak die de fabrikant had gemaakt met de rest van de Nederlandse tabaksindustrie. Over de gezondheidsaspecten van het roken zwijgen we, zo luidde in het kort het gentlemen's agreement dat de Nederlandse tabaksindustrie, in navolging van Amerikaanse fabrikanten, maakte in de jaren zestig.

De nu 71-jarige Helperi Kimm was van 1955 tot 1981 werkzaam bij Niemeyer, onder meer als secretaris van de raad van bestuur de eerste niet-Niemeijer in de top van het bedrijf. Hij werd gisteren verhoord in een serie voorlopige getuigenverhoren die moeten leiden tot een bodemprocedure tegen Niemeyer, fabrikant van onder meer Samson-shag. Deze oer-Hollandse tabakssoort, ontstaan in de negentiende eeuw en inmiddels te koop in 150 landen, staat centraal in de dagvaarding die volgens letselschade-advocaat M. de Witte na de zomer klaar is. Hij maakte de zaak in 1999 aanhangig namens twee rokers die jarenlang verslaafd waren en er ernstige ziektes aan overhielden.

Helperi Kimm hield al in de jaren 1950 bij wat in toonaangevende medische tijdschriften als The Lancet werd geschreven over de gevaren van het roken. ,,In 1958 wisten we al dat het teer- en nicotinegehalte in tabak een rol speelde.' Binnen de Niemeyer-top werd over de mogelijke gevaren van roken gesproken, voegde hij eraan toe, de medische stukken kwamen op tafel. ,,Daar zorgde ik voor. Ik wilde openheid. Ik zag de foto's van longkanker, afschuwelijk. In de vergaderingen van de directie was roken en gezondheid een heel gewoon onderwerp. Maar er waren toen ook artsen die die onderzoeken flauwekul vonden. We waren aanvankelijk in verwarring.'

Niemeyer kon echter niet vrijelijk reageren op de steeds sterkere aanwijzingen dat roken schadelijk was voor de gezondheid, door het herenakkoord. Helperi Kimm stelde dat Niemeyer de consumenten informatie wilde geven; hij bedacht in de jaren zeventig het zogeheten stippenplan, waarbij het aantal stippen op het pakje aangaf hoeveel teer en nicotine de tabak bevatte. Ook kwam Niemeyer met termen als `licht', `halfzwaar' en `zwaar' voor shag op de markt, wat volgens Helperi Kimm aangaf hoeveel teer en nicotine er in de tabak zat. Daarvoor heb je geen getallen nodig, vond Helperi Kimm. ,,Een roker voelt dat wel aan de klap op zijn longen.' Overigens zei hij dat Niemeyer zware shag op de markt bracht, simpelweg omdat er vraag naar was. ,,Wat de consument vraagt, kan hij krijgen', luidde het credo. De doelstelling van Niemeyer was dan ook: zoveel mogelijk shag verkopen.

Niemeyer werd in 1973 uit het herenakkoord ,,gegooid', aldus Helperi Kimm, omdat het bedrijf met een sigaret op de markt bracht met het predikaat `nicotine-arm'.

Helperi Kimm zei dat hij recentelijk ,,tot vier keer toe' een aanbod van de huidige eigenaar van Niemeyer, British American Tobacco (BAT), heeft afgewezen om juridische bijstand in het proces. BAT heeft veel ervaring met rokersprocessen opgedaan in de Verenigde Staten. Een andere advocaat van de twee zieke Nederlandse rokers zei vorig jaar te vermoeden dat medewerkers van Niemeyer worden geïnstrueerd door Amerikaanse advocaten. Ook kwam Helperi Kimm er en passant achter dat zijn hele ,,schitterende archief', dat hij over roken en gezondheid had bijgehouden sinds de jaren zestig, is verdwenen bij Niemeyer. Hij vermoedt dat het op initiatief van BAT is vernietigd. ,,Ik ben daar verschrikkelijk boos over.'

Raadsman De Witte vindt het ,,zeer opmerkelijk' dat Niemeyer als eerste tabaksfabrikant stelt dat de verslavende eigenschap van nicotine al sinds mensenheugenis bekend is. ,,Dat geeft de Amerikaanse tabaksindustrie nog steeds niet onomwonden toe', zegt hij. ,,Dat nicotine verslavend is staat nog steeds niet op een pakje Samson', zei hij. ,,Ook niet hoeveel teer en nicotine er in shag zit.'

De zaak tegen Niemeyer is aangespannen door de nu 57-jarige W. ter Schegget uit Vianen en de 42-jarige J. Andeweg uit Barendrecht, die ernstige ziektes opliepen nadat zij jarenlang Samson hadden gerookt. De gezondheidssituatie van Andeweg is inmiddels stabiel, Ter Schegget ,,stikt langzaam', zegt De Witte. Bij hem werd onlangs geleden een been afgezet.

De Witte en collega's willen een bodemprocedure beginnen tegen Niemeyer, waarin de rokers schadevergoeding eisen. Tijdens getuigenverhoren verzamelen de advocaten bewijsmateriaal. Niemeyer is de eerste tabaksfabrikant in Nederland die zich voor de rechter moet verantwoorden.

Gerectificeerd

Tabaksdoden

Het artikel Industrie VS betaalt, maar bekent niet (29 maart, pagina 2) meldt dat in de VS per jaar ruim 400 tabaksdoden vallen. Dit moet zijn: 400.000 tabaksdoden.