DES kan derde generatie schaden

De negatieve effecten van het DES-hormoon kunnen doorwerken tot in de derde generatie.

Tot 1975 kregen veel zwangere vrouwen dit hormoon als medicijn voorgeschreven. Hun dochters kregen vruchtbaarheidsproblemen. Maar nu blijkt ook dat zoontjes van DES-dochters een twintig keer verhoogde kans hebben op een aangeboren afwijking aan de penis (hypospadie). Deze relatief onschuldige aandoening, waarbij de plasbuis op de verkeerde plaats eindigt, is vaak met één of twee operaties te verhelpen.

Een en ander blijkt uit een Nederlandse studie die vandaag wordt gepubliceerd in het Britse medisch wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. Het is het eerste onderzoek dat aantoont dat DES bij de mens gevolgen kan hebben voor de derde generatie.

Het synthetische hormoon DES (diethylstilbestrol) werd in Nederland tussen 1947 en 1975 voorgeschreven aan naar schatting 220.000 zwangere vrouwen om een miskraam of vroeggeboorte te voorkomen. Ondanks een studie uit de jaren vijftig waaruit bleek dat het middel niet werkte, bleef het in de handel.

Nadat Amerikaanse onderzoekers in 1971 een duidelijke relatie legden tussen DES en een speciale vorm van vaginale kanker kwam er in de VS direct een verbod op het middel, maar in Nederland volgde dat pas na vier jaar. Later bleek dat DES-dochters ook meer kans hebben op vruchtbaarheidsstoornissen en zwangerschapscomplicaties.

De onderzoekers brachten de medische toestand van bijna 9.000 zonen van ruim 16.000 vrouwen in beeld. Van 205 zonen stond vast dat hun moeder als ongeboren kind was blootgesteld aan DES. In deze groep waren er vier met hypospadia. In de controlegroep van 8729 jongens waren er maar acht gevallen van hypospadia.

Epidemiologe prof.dr. F. van Leeuwen van het Nederlands Kanker Instituut, die het onderzoek leidde, denkt dat het derde generatie effect ontstaat doordat de eicellen van de DES-dochter direct aan DES zijn blootgesteld. ,,In de eerste drie maanden van de zwangerschap worden de eicellen van de dochter al aangemaakt. Bij jongens vormen de spermacellen zich pas op volwassen leeftijd. In de eicellen kunnen kleine genetische afwijkingen zijn ontstaan die aan het nageslacht worden doorgegeven.''