De multi-klovige samenleving

Het nieuwe praatprogramma van Paul Witteman heet De Kloof en inderdaad, er gaapte een kloof. Je zou zeggen, minister Van Boxtel van het departement voor niet-westerse sociologie praat al zoveel dat hij niets nieuws meer kan verzinnen. Toch vond ik het opmerkelijk hem met woordlawines dapper stand te zien houden tegen een barrage van kritiek van autochtonen en allochtonen. Veel kritiek moest hij erkennen en eigenlijk stond de minister met lege handen. Hij is ook maar uitvoerder van verdragen.

Een Somalische tolk vertelde over Somalische vrouwen die niet mogen werken van hun ouders of echtgenoten. ,,Het woord van God is belangrijker dan uw doelstellingen'', zei ze aan Van Boxtel. Verhalen over Turken en Marokkanen die massaal partners uit het buitenland halen en dan weer scheiden. Een ontwikkelde Neder-Turkse vrouw had een partner in Turkije gezocht omdat Nederlandse Turken te traditioneel zijn. En Nederlandse mannen waren te lomp, te horkerig. Er werd wat gelachen. Vroeger zou de bijval voor zo'n opmerking massaal zijn geweest, ook van Nederlandse mannen zelf, maar nu is ,,weg met ons'' niet meer politiek correct.

Een andere vrouw had haar man uit Turkije gehaald omdat Nederlands Turkse mannen juist weer te modern zijn. Een meisje met hoofddoek zei dat ze niet met schoolreis naar Londen kon. ,,Dan moet ik in een gezin in Londen en dat kan ik niet voor mijn geloof. Ze zijn geen moslim en eten wel varkensvlees'', wist ze. Een taalleraar vertelde over massaal afhakende allochtone leerlingen.

Wat doe je als een grote groep immigranten de westerse cultuur eigenlijk inferieur vindt? Van Boxtel sprak over zijn uitgaven voor talencursussen. ,,Ik ga niet zeggen dat we er al zijn. We gaan nieuw cursusmateriaal ontwikkelen en het budget wordt acht keer zo groot'', zei hij. Een jaar of wat geleden zou een politicus nog intens geroerd hebben gesproken over het ideaal van de multiculturele samenleving. Wie een nadeel opnoemde, zat fout. Nu erkent Van Boxtel de problemen en kan hij alleen maar manen tot geduld. De politiek heeft geen lokkend immigratie-vergezicht meer voor de oorspronkelijke bevolking en daar zitten steeds meer allochtonen onder. Immigratie moet, immigratie gebeurt en daar heb je maar aan te wennen.

In klassieke immigratielanden als Amerika moeten immigranten zelf waar maken, wat ze bijdragen aan de samenleving; hier worden ze geheel ingebakerd door de overheid, die hulpverleningstrajecten opent en zelfs een baan voor hen moet zoeken. Van Boxtel kon zich met weinig anders verweren dan grotere budgetten. ,,Meer maatwerk leveren'', zei hij. Maar zouden immigranten niet zelf een maatje kunnen uitzoeken?

Typerend was de afronding van De Kloof. Een trambestuurder had gezegd dat Marokkaanse jongens nooit meer worden gecontroleerd en geen kaartje meer hoeven te kopen. Anders scholden ze je maar uit, begonnen ze te slaan of erger. Een andere autochtoon uit het Rotterdamse Spangen zei dat hij alles had geprobeerd om contact te krijgen met allochtone buurtbewoners. Hij had hen willen bewegen om geen vuil op straat en op de trap te gooien. Het was niet gelukt. Van Boxtel vermaande: ,,We werken aan de problemen. We zijn nog lang niet klaar. Maar als u een houding hebt van ik geloof er niet meer in, dan hebt u een probleem.'' Er volgde applaus in de zaal. Zouden die gevoelens ook door de kijkers worden gedeeld? Tien jaar geleden had een politicus met een vermaning kunnen wegkomen, nu niet meer. Een applaus dat Van Boxtel geen zetels oplevert.

De Kloof deed zijn naam eer aan. Witteman deed het tien jaar geleden ook en inmiddels doen veel andere programma's hetzelfde. Het heeft veel weg van Rondom Tien: allerlei gasten en deskundigen die met elkaar discussiëren. De Kloof plaatst een minister in het midden, ook niet nieuw, maar wel goed voor verkiezingstijd. Met ervaringsdeskundigen is zo'n debat beter uit te diepen dan met Haags koeterwaals sprekende specialisten. Zo'n formule staat of valt met de presentator en dat zit met Witteman wel goed. Over de multi-klovige samenleving, boeiend voor kijkers en voor de enthousiaste socioloog Van Boxtel. Maar geen oplossing in zicht.