`Ik ben eigenlijk geen schrijver'

Hij schreef het boek niet speciaal voor kinderen, maar om belangrijke vraagstukken voor zichzelf te verhelderen. `De natuur zit vol van onhandigheden en stommiteiten.'

In Vlaanderen staat het boek in de toptien voor volwassenen: Kaas & De evolutietheorie van Bas Haring. Ook in de kinderboeken-toptien staat het daar hoog genoteerd: op nummer één. Afgelopen zaterdag ontving Bas Haring in Brussel de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs, 25.000 euro groot. Peter van Gestel was de gedoodverfde winnaar, maar tot veler verbazing werd het Haring, die met Kaas & De evolutietheorie zijn eerste boek schreef. Het is bedoeld `voor alle nieuwsgierige mensen vanaf 11 jaar'. De jury oordeelde: ,,De humor en de vanzelfsprekendheid waarmee Bas Haring wetenschappelijke theorieën in de leefwereld van jongeren binnenloodst, is knap.''

,,Ik ben eigenlijk geen schrijver'', zegt Haring in zijn woonplaats Utrecht. ,,Ik heb het boek in eerste instantie niet eens geschreven met de bedoeling dat het door anderen gelezen zou worden. Het is ook niet expliciet geschreven voor jongeren; dit is blijkbaar de manier waarop ik lekker schrijf.'' Haring heeft nu echter de smaak te pakken. Hij werkt aan een volgend boek, over kunstmatige intelligentie. ,,Ik weet nog niet of het voor leken of voor kinderen wordt.''

Haring promoveerde op kunstmatige intelligentie aan de Universiteit van Utrecht. Bij zijn onderzoek speelden evolutionaire principes een rol: bepaalde methoden in de kunstmatige intelligentie zijn gebaseerd op de evolutie. Tegenwoordig is Haring docent mediatechnologie aan de Universiteit van Leiden en lector aan de Hogeschool van Amsterdam. In Kaas & De evolutietheorie gebruikt hij de evolutietheorie om met humor grote en kleine kwesties te verduidelijken. Waarom een hond geen kinderen kan krijgen van een kip, of je de wet mag overtreden, maar ook hoe kaas werd uitgevonden en andere vraagstukken op biologisch, sociaal en filosofisch terrein. Haring: ,,Ik wil niet per se antwoorden geven. Ik wil wel laten zien dat je bij al onze zekerheden vragen kunt stellen, en dat er methoden zijn om die vragen aan te gaan. De evolutietheorie is zo'n methode. Je kunt er niet alles mee verklaren, maar wel heel veel.

,,De evolutietheorie houdt me al mijn hele leven bezig. Een directe aanleiding voor dit boek, een paar jaar terug, was toen een collega beweerde dat homoseksualiteit onnatuurlijk is. Ik had het gevoel dat dat niet klopte, maar ik kon nog niet helder uitleggen waarom. Daarna ben ik begonnen met schrijven, ook om mijn eigen gedachten duidelijk te krijgen, en zonder uit te gaan van allerlei vooronderstellingen. Het grote verschil tussen voor volwassenen en voor kinderen schrijven is dat je bij volwassenen uitgaat van een bepaald kennisniveau en bij kinderen niet. Kinderen hebben nog niet zoveel vooronderstellingen, en dat is wat mij betreft een voordeel.''

Haring laat zijn evolutietheoretische methode los op de uitspraak van imam El-Moumni, dat het voortbestaan van de mens wordt bedreigd door homoseksualiteit. ,,Het is eigenlijk wel logisch dat zo'n imam dat zegt. De grote godsdiensten die overblijven, het christendom en de islam, dat zijn godsdiensten met een hele goede marketing. Je kunt een religie verspreiden door te communiceren, of door kinderen te verwekken. Een religie met de boodschap `krijg zoveel mogelijk kinderen' is een religie die beter overleeft. Homoseksuelen kunnen geen kinderen krijgen, dus het is logisch dat de grote godsdiensten door de eeuwen heen problemen hadden met homoseksualiteit.''

In het juryrapport van de Gouden Uil staat: ,,Dat dit werk ideologische en filosofische discussies kan aanzwengelen, beschouwt de jury, gezien de nergens veroordelende of polemiserende grondhouding van de auteur, als een winstpunt''. Ook als hij het onderwerp genetische manipulatie aansnijdt, spreekt Haring geen oordeel uit. Van de eugenetica, het onderzoek naar de mogelijkheden tot verbetering van de mens, moet hij echter niets hebben. ,,Ik geloof niet in het woord `beter'. Er bestaat geen absolute norm voor de mensheid; wat een verbeterde mens is kan ik me niet voorstellen.'' Heeft Haring als aanhanger van de evolutietheorie dan niet als norm: wat overleeft is beter? ,,Helemaal niet, wat overleeft is alleen beter in overleven. Dat wezens die overleven beter zijn dan wezens die niet overleven, is een grote gedachtenfout. Darwin heeft zijn theorie nooit zo bedoeld. De evolutietheorie is normloos. Er bestaat geen ultiem, vast punt ten opzichte waarvan je goed en kwaad, of een verbeterde mens, kunt definiëren.'' De kreet `survival of the fittest' vertaalt Haring in zijn boek als `de planten- en diersoorten die het best kunnen overleven zullen overleven.' ,,Het woord `fit' is vaak verkeerd begrepen. De evolutietheorie zegt dus niet dat de sterksten of de besten zullen overleven.''

Zowel in de wetenschap als in de natuur speelt volgens Haring toeval een grote rol. `De evolutie kan niet denken', schrijft hij, en daarom is de natuur `vol onhandigheden en stommiteiten'. ,,Het zou wel eens het enige proces kunnen zijn waarmee vernieuwing te realiseren is, door random iets te proberen en te kijken of het overblijft. Er zijn theorieën over intelligentie, die zeggen: in het brein zit een machine die random gedachten genereert, en over die machine heen zit een filter die alleen die gedachten doorlaat die aan bepaalde kwaliteitscriteria voldoen. Je hebt mensen bij wie dat filter minder goed werkt, die krijgen allemaal woeste gedachten, en soms glipt er een idee doorheen dat blijft.''

Bas Haring: Kaas & De evolutietheorie. Houtekiet/ Fontein, 2001, 159 blz, E13,60