Actie, harde actie

Stakingen en werkonderbrekingen worden ook wel het `actiewapen' genoemd. Door de inzet van dit kanon van groot kaliber probeert de werknemer zijn baas bepaalde eisen af te dwingen. Het is het uiterste middel om er betere arbeidsomstandigheden door te drukken, om een fabriek open te houden of om simpelweg meer loon te krijgen. Het `actiewapen' wordt in Nederland met mate gehanteerd. Echte, wekenlange stakingen, zoals die elders nog wel eens voorkomen, zijn hier uiterst schaars. Dat komt door het poldermodel, dat zijn aanvankelijke succes dankt aan het periodieke loonoverleg tussen bonden en werkgevers. Sinds de jaren tachtig stond dat garant voor arbeidsrust en gematigde looneisen. Maar de economische groei van de late jaren negentig, die gepaard ging met buitensporige salarisverhogingen aan de top en het geleidelijke verval van het poldermodel, maakte dat de basis zijn eisen feller is gaan verdedigen in een ander, publieker forum dan de besloten vergaderkamer van de Sociaal-Economische Raad.

Zo kon het gebeuren dat in het betrekkelijk kalme Nederlandse arbeidsklimaat smeulend ongenoegen is omgezet in heuse actie. De messen zijn nog niet echt getrokken, en een staking hier heeft tegenwoordig nèt iets meer van een hoempafeestje dan van de harde actie die het vroeger was, maar dat doet niets af aan de ernst van de recente werkonderbrekingen. Bij Philips en in de bouw werd vandaag volop gestaakt. Werknemers van twaalf vestigingen van het elektronicaconcern legden het werk geheel of gedeeltelijk neer. Het feit dat in fabrieken en op afdelingen waar nooit eerder is gestaakt vandaag actie is gevoerd, doet vermoeden dat bij Philips meer speelt dan alleen het verlangen naar hoger loon. De bonden eisen van Philips een loonsverhoging van 3,5 procent. De directie zegt niet meer dan 2,5 procent te kunnen bieden. De bouw voert al meer dan een week prikacties. Aan een gesprek over de lonen is men nog niet eens toegekomen. De onderhandelingen over een nieuwe CAO worden geblokkeerd door een patstelling over de reiskosten, kennelijk een reden om de troffel tijdelijk neer te leggen.

Staken is een zwaar middel om het gelijk mee te bevechten. Het is een rechtmatige manier van actie voeren die zijn nut kan hebben, maar die gelet op de huidige economische omstandigheden zoveel mogelijk moet worden vermeden. Philips heeft een punt als het wijst op zijn verliezen, de concurrentie en de matige vooruitzichten. Daar staat tegenover dat in bepaalde sectoren arbeidskrachten schaars zijn. Voor delen van de bouw geldt dat bijvoorbeeld. Schaarste drijft de prijs op, ook die van arbeid. Hierbij komt dat de eisen van de bonden beperkt zijn. Zeker gelet op de huidige inflatie van tegen de 4 procent. In Duitsland eisen de metaal, de chemie en de bouw loonsverhogingen tot 6,5 procent. De Nederlandse apothekers vroegen deze week om een verhoging van het vaste inkomen met 40 procent, dit wegens de complexiteit van hun beroep.

Dat zijn heel andere getallen. De zaken waarom het bij de stakingen van vandaag gaat, moeten aan de onderhandelingstafel kunnen worden opgelost. Loonmatiging, zij het gedifferentieerd, moet uitgangspunt blijven. Inderdaad, in de beste traditie van het poldermodel.