Thriller rond defensieorder

De grootste regeringsfractie (PvdA) dreigt zich tegen de eigen ministers te keren inzake het besluit over de ontwikkeling en aanschaf van de Joint Strike Fighter. En de grootste oppositiefractie (CDA), eerst voorstander van de JSF, aarzelt plotsklaps. Op de valreep van Paars II ontwikkelt zich een politieke thriller.

Vergeefs heeft PvdA-leider Melkert gisteren geprobeerd, met een beroep op `bestuurlijke betrouwbaarheid van de PvdA', zijn Kamerfractie tot instemming met Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de JSF te bewegen. Het baatte niet. Zelfs fractieleden die anders nooit worden betrapt op belangstelling voor defensievraagstukken, bleken in de wekelijkse fractievergadering bevangen door twijfels over de `defensieorder van de eeuw'.

Er zat voor Melkert dan ook weinig anders op eerst anderhalf uur leiding te geven aan de opstelling van een lange lijst met vragen over de JSF, waarvan de fractie vindt dat die volgende week in het Kamerdebat door de regering moeten worden beantwoord. En daarna, aan de uitgang van het fractieberaad, voor de samengedromde tv-camera's, uit te leggen dat de PvdA-fractie zoveel vragen heeft dat zij in deze zaak pas ergens volgende week, na het Kamerdebat, haar houding kan bepalen.

Op de valreep, kort voor de verkiezingen, ontwikkelt zich rond de PvdA-deelname aan het tweede paarse kabinet dus alsnog een politieke thriller. De vele kritische vragen van de PvdA – met name over de afspraken die de staat heeft gemaakt met het bedrijfsleven – zijn daarbij in zekere zin maar een doekje voor het politieke bloeden. Want aan de vooravond van moeilijke verkiezingen zijn de PvdA-Kamerleden – wier aantal volgens met de peilingen met een derde zou kunnen afnemen – zich er scherp van bewust dat de JSF bij de eigen achterban op bitter weinig enthousiasme stuit. De PvdA-ministers in het kabinet en premier Kok hebben wellicht wat al te lichtvaardig ingestemd, denkt men, met wat in feite vooral een VVD-verlangen was: Nederlandse industrie laten deelnemen aan de ontwikkeling van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig en en passant zeker stellen dat de JSF ter zijner tijd de opvolger is van de F-16.

Het is echter voor de PvdA te laat om de VVD nog met de problemen van het eigen verlangen op te zadelen, realiseert de PvdA-top zich. De PvdA-ministers zouden dat wél willen: dat met name Jorritsma (VVD, Economische Zaken) en Zalm (VVD, Financiën) de talrijke onzekerheden rond de JSF-deelname zouden aangrijpen voor een `toch maar beter niet'.

Maar bij de VVD zijn geen tekenen van bereidheid in die richting bespeurbaar: de liberale fractie heeft zich gisteren juist weer enthousiast achter de JSF-deelname geschaard. Wel zag men daar de onduidelijkheden rond de afspraken met de industrie en de wellicht tegenvallende Amerikaanse afname van het toestel weggenomen. De VVD wacht met belangstelling af hoe de confrontatie tussen de PvdA-fractie en de PvdA-ministers – met uitzondering van Pronk, die altijd tegen was – zich gaat voltrekken.

Ook oppositiepartij CDA draagt het hare aan de ontwikkeling van de politieke thriller bij. Defensiewoordvoerder Van Ardenne, al maanden gepatenteerd voorstandster van de JSF, maakte gisteren in een vraaggesprek met het Brabants Dagblad plotsklaps ook melding van allerlei vragen en twijfels. Het CDA geeft daarmee een signaal af dat – wanneer de PvdA in de Kamer niet achter de eigen ministers gaat staan – het CDA niet bereid is het kabinet de helpende hand te bieden.

Lachende derde bij dit alles is D66, dat gewoon tegen is. Ook de D66-ministers in het kabinet hebben schone handen: net als de PvdA'er Pronk hebben Van Boxtel en Brinkhorst over de JSF-kabinetsbeslissing aantekening laten maken, zoals is uitgelekt. De derde D66-minister, vice-premier Borst, was ten tijde van de beslissing afwezig.

D66-leider De Graaf kan zich dus permitteren hardop te zeggen wat iedereen wel weet, ook Melkert: al die vragen en onzekerheden van de PvdA-fractie zijn maar een stijlvorm. ,,Het draagvlak voor de JSF is minimaal'', aldus De Graaf gisteren in de wandelgangen van de Kamer. ,,Het beste zou zijn als het kabinet zijn besluit gewoon zou heroverwegen, in plaats van nu tot elke prijs de JSF te gaan verdedigen''. Op de veel versmade overlegstructuren van Paars, in het Torentje en elders, lijkt de komende dagen een zwaar beroep te worden gedaan.

dossier jsf www.nrc.nl