SFOR patrouilleert in Friesland

In enkele Friese dorpen lijkt het dezer dagen een heel klein beetje op Bosnië door de oefeningen van militairen die in het kader van de vredesmacht SFOR naar dat land zullen vertrekken.

Aan de kant van de Haerweg in het Friese Elsloo ligt een witte auto half in de sloot. SFOR, staat er met een stift op geschreven. De bestuurder is buiten kennis. Achterin roept een soldaat dat ze er uit wil. Bloed loopt langs haar slaap. ,,Het gaat niet goed. Toe, schiet op!'', maant ze haar collega's. Maar ze moet blijven zitten. ,,Er kunnen hier mijnen liggen'', waarschuwt een militair haar. De bermen van de wegen zijn verboden terrein wegens ontploffingsgevaar.

De `event' zoals het in militaire termen heet, is op het Friese platteland nagebootst. Want Zuidoost-Friesland is deze week even Bosnië. Om de oefening zo levensecht mogelijk te laten zijn, wordt `Kanton zes', waar de Nederlandse militairen van de vredesmacht SFOR straks in de Bosnische regio actief zijn, geprojecteerd op de regio rond de Johannes Postkazerne in Havelte.

Steenwijk is omgedoopt tot Bugojno, waar op het bedrijventerrein Groot Verlaat 800 miltairen gelegerd zijn. De basis bij de drafbaan in Wolvega heet Novi Travnik, Noordwolde heet nu Vitez en Oosterwolde Travnik. In het gebied van 30 bij 40 kilometer bewaken militairen wapendepots en voeren ze taken en opdrachten uit. Diverse `drills' (procedures) worden geoefend. Wat moet er bijvoorbeeld gebeuren wanneer een patrouille, zoals in dit geval, op een verongelukt voertuig met inzittenden stuit?

Over ruim een maand vertrekken 1.100 militairen van de `43 Gemechaniseerde Brigade' als vredesmacht naar Bosnië. Met deze grootschalige militaire oefening op openbaar terrein bereiden ze zich voor op uitzending. Vorige Bosniëgangers oefenden in Duitsland op een militair oefenterrein, waar dorpen waren nagebouwd. Nu hebben ze met echte burgers te maken.

De plaatselijke bewoners worden in Elsloo gespeeld door oud-Bosniëgangers. Huzaar S. Haverkamp en korporaal D. Dulos zijn vandaag Bosnische politieagenten. Ze dragen blauwe overalls en blauwe petten met het opschrift `Policija'. Met een groepje `Bosniërs' kijken ze in de verte naar de van de weg geraakte SFORauto.

,,SFOR zelf moet de burgers op afstand houden. Dat is hun taak. Wij doen weinig'', vertelt Dulos. De burgers zijn geïnstrueerd om een ,,beetje te etteren''. Twee pantserrupsvoertuigen van de Quick Reaction Force (QRF), een bergingsvoertuig en een pantserrupsvoertuig van de medische dienst, arriveren na een klein uur om hulp te bieden. De auto wordt met een kabel vastgezet, zodat hij niet verder kan wegzakken. Een soldaat loopt met drie koffers en twee infusen naar de plek van het ongeval. Een ander prikt met een stok in de grond om te kijken of er mijnen liggen. Een derde verleent eerste hulp aan de bestuurder.

Verderop staat een boze akkerbouwer, die met zijn tractor niet naar zijn boerderij kan. De politieagent uit Oosterwolde zegt de commandant dat de weg pas voor morgen was ,,geboekt'' voor de oefening. Een `Bosniër' vraagt `medicins' voor zijn kinderen. Politieagent Dulos zegt dat deze de oefening eerst moet afwachten. ,,I don't think they have time for you now.'' De hele oefening wordt gefilmd om die later te kunnen evalueren. Een Bosniër probeert een militair naar de berm te lokken. Maar die beent weg over het asfalt en mijdt mijnengevaar! – de wegberm.

De afgelopen week oefenden de manschappen vooral in het leggen van contacten met de plaatselijke bevolking. ,,Dat is men niet gewend binnen het leger'', legt tweede luitenant der infanterie R.Mooijekind uit. De `sociale patrouilles' zijn bedoeld om draagkracht voor SFOR te creëren in Bosnië. ,,Soldaten maken een praatje met de autochtonen en vergaren daarmee tegelijkertijd informatie over allerlei zaken. Ze horen ook welke sentimenten er spelen.'' De militairen worden getraind om de eerste vijf minuten over koetjes en kalfjes te praten en daarna gerichte vragen te stellen over zaken waarover men informatie wil.

Mooijekind: ,,Je kunt als militair bijvoorbeeld te horen krijgen dat er zes moslimsfamilies zijn teruggekeerd in Kroatisch gebied en hoe de integratie gaat. Dat wordt doorgespeeld aan de bataljonsstaf, die er zijn voordeel mee doet.''

Wachtmeester eerste klas F.Baars, die eerder in Bosnië was, denkt dat hij door de oefeningen beter is toegerust voor zijn taak. Bij het contact maken met de bevolking ,,komt een stukje psychologie kijken'', weet hij. ,,Je leert om niet direct te vragen wat je wilt weten. Eerst praat je over het weer en zo. Dan vertel je dat je komt kijken hoe alles reilt en zeilt.''

Volgens Hulzebos zijn de praktijkoefeningen tot nu toe ,,ontzettend nuttig'' geweest. ,,Het voordeel van oefenen op de openbare weg is dat patrouilles rekening leren houden met burgerverkeer. Zoals dat straks ook in Bosnië het geval zal zijn.'' Ook de contacten met de plaatselijke bevolking verliepen soepel, stelt Hulzebos. ,,Op een oefenterrein heb je geen burgers. Hier hadden we als het ware beeld en geluid.''

Van de Wolvegaasters reageerde ,,99 procent positief op onze aanwezigheid'', zegt hij. Hij laat een krantje zien, waarin korte briefjes staan afgedrukt van Wolvegaaster schoolkinderen, die de tijdelijke basis in hun woonplaats bezochten. Nick schrijft dat hij er veel van heeft geleerd en Susanne vond het bezoek ,,heel gaaf''.

Hulzebos is ervan overtuigd dat de ontmoetingen met de Bosniërs straks even waardevol zullen zijn. ,,Ook daar zijn onderwijzers met hun klas welkom bij ons. Als je kinderen al vroeg leert dat ze af moeten blijven van wapens en munitie en die moeten melden, ben je al een stap verder.''