Europa feliciteert zichzelf met eigen `GPS'

Grote woorden begeleidden gisteren de lancering van Galileo, dat de tegenhanger van het Amerikaanse GPS moet worden en het bewijs van Europa's soevereiniteit.

De Europese Unie krijgt dan toch haar eigen satelliet-navigatieysteem `Galileo' als tegenhanger van het Amerikaanse `GPS'. Het gisteren bereikte akkoord van de transportministers is begeleid met grote woorden. De Franse minister Jean-Claude Gayssot feliciteerde de Europeanen, omdat zij niet toegaven aan de Verenigde Staten ,,die de maximale druk uitoefenden om het besluit te verhinderen''. President Jacques Chirac zei eerder dat de EU de ,,economische en industriële vazal'' van de VS dreigde te worden. Eurocommissaris Loyola de Palacio onderstreepte gisteren dat Europa met Galileo ,,zijn soevereiniteit, zijn technologisch capaciteit en de controle over zijn kennis kan bewaren''.

Pleitbezorgers van een eigen Europees satelliet-navigatiesysteem hebben het belang ervan al vergeleken met eerdere Europese projecten als de Airbus-luchtvaartindustrie en het Ariane-ruimtevaartproject. De Europese Commissie denkt dat Galileo door de vele toepassingen aan de technologiesector een impuls kan geven, vergelijkbaar met de mobiele telefonie waar Europa met gsm de standaard heeft gezet. Vanaf 2008 hangen dertig Europese satellieten in de ruimte. Totale projectkosten: 3,2 tot 3,4 miljard euro. ,,Dat is gelijk aan ongeveer 150 kilometer stedelijke autoweg'', aldus Eurocommissaris De Palacio relativerend. Galileo is door het grotere aantal satellieten en de technische verfijning preciezer en op meer plaatsen beschikbaar dan GPS: van Antarctica tot Noordpool is plaatsbepaling tot op enkele meters nauwkeurig mogelijk.

Twee jaar lang heeft de Europese Unie over Galileo gediscussieerd. Twijfel over het economisch nut en de gevolgen voor de transatlantische relatie – het mogelijke militaire gebruik van Galileo – hielden een besluit op. Alhoewel Galileo in tegenstelling tot GPS een civiel project onder civiel beheer is, blijven specifieke militaire toepassingen mogelijk als men daartoe zou besluiten. In een recent publiek document van de Europese Commissie wordt ,,onafhankelijkheid'' van het defensiebeleid zelfs als belangrijk strategisch argument voor Galileo genoemd. De Spaanse minister (en EU-voorzitter) Francisco Alvarez-Cascos maakte zich er gisteren niet druk over. ,,Waar het echt om gaat is niet of dit een civiel of militair project is, maar of de EU volledig soeverein zal zijn dan wel een ondergeschikte markt van 350 miljoen consumenten wordt.''

Nederland behoorde lange tijd met onder meer Groot-Brittannie en Duitsland tot de meest terughoudende lidstaten. Volgens diplomaten heeft Amerikaanse druk contra-productief gewerkt. In Brussel was groeiende irritatie merkbaar over Washington. Die bereikte in december een hoogtepunt met een brief die de Amerikaanse onderminister voor Defentie, Paul Wolfowitz, aan z'n Europese collega's stuurde, precies voor een bijeenkomst van EU-transportministers. Volgens Wolfowitz zou Washington vijandelijk gebruik niet kunnen verhinderen, omdat Galileo de radiofrequenties toegewezen heeft gekregen die door GPS voor militaire toepassingen worden benut. Maar volgens Brussel was al lang duidelijk gemaakt dat dit met eenvoudige technische ingrepen kon worden verholpen.

De Europese Commissie was woedend over de interventie. ,,Dit geeft de indruk dat het belangrijkste doel is om het wereldmonopolie op navigatie-diensten veilig te stellen dat in handen is van de Verenigde Staten'', aldus een recent document over Galileo. Volgens de Commissie maken Amerikaanse defensiebedrijven nu al misbruik van dat monopolie op de markt van ontvangapparatuur door apparaten met specifieke processoren 10 tot 50 keer boven de prijs te verkopen. Bovendien staat GPS onder leiding van het Pentagon, dat het systeem om militaire redenen kan uitschakelen zoals tijdens de Golfoorlog gebeurde.

Voor basisdiensten van Galileo hoeft net als bij GPS niet te worden betaald – de automobilist kan gratis z'n routeplanner blijven gebruiken. Toch kan volgens de Europese Commissie met Galileo wegens de hoge kwaliteit ook geld worden verdiend met gespecialiseerde diensten: van beter management van het treinverkeer, filebestrijding, luchtvaartbeveiliging, opsporing van gestolen auto's tot de exploratie van olie en andere grondstoffen. De Commissie, die steeds de motor achter het project is geweest, rekent op 140.000 extra banen en een markt van 9 miljard euro per jaar aan contracten voor diensten en apparatuur. Onlangs vormde zich een eerste consortium van bedrijven, waaronder de leidende satelliet-operator Eutelsat, om gezamenlijk diensten te gaan ontwikkelen. Maar over hun financiële bijdrage bleven de bedrijven uiterst vaag.

Eurocommissaris De Palacio onderstreepte gisteren dat met de Verenigde Staten wordt gesproken over de interoperabiliteit van Galileo en GPS, omdat dat de effectiviteit van de satellietsystemen nog verder vergroot. De VS werken intussen aan de modernisering van het `GPS' in 2008. Toch is volgens Brussel ook dan Galileo nog superieur aan de Amerikaanse concurrent.