Berlusconi wil macht bonden breken

Een stakingsoproep van de bonden en de denigrerende reactie daarop van premier Berlusconi vormen het begin van een loopgravenoorlog.

President Carlo Azeglio Ciampi probeert te redden wat er te redden valt. ,,Wie de meerderheid heeft moet weten te regeren in dialectiek en met respect voor de oppositie,'' zei hij gisteren. Maar zowel de vakbonden als premier Berlusconi hebben zich juist dieper ingegraven in hun stellingen. Italië maakt zich op voor een lange en waarschijnlijk chaotische loopgravenoorlog.

De drie grote vakbonden hebben voor 16 april een algemene staking van acht uur uitgeroepen. Het is voor het eerst in twintig jaar dat een dergelijke protestactie wordt gehouden. De bonden willen zich niet door Berlusconi laten schofferen. Bovendien willen ze laten zien dat zijn comfortabele meerderheid in het parlement niet betekent dat Berlusconi zomaar zijn gang kan gaan.

De premier bagatelliseerde de staking bij voorbaat. Hij had gisteravond een persconferentie georganiseerd om het kabinetsstandpunt nog eens uiteen te zetten. ,,Het is een gedeeltelijke staking,'' zei Berlusconi. ,,Een algemene staking zou alle 21,5 miljoen arbeiders moeten betreffen.'' De drie bonden hebben samen ongeveer tien miljoen leden.

Aanleiding voor de staking is het kabinetsplan om de arbeidsmarkt flexibiler te maken. Maar de felle polemieken van de afgelopen dagen hebben de inzet verhoogd. Het gaat nu bovenal om de vraag of je in een democratie de vakbonden kunt negeren zoals Berlusconi dat doet. De premier droomt van een rol à la Thatcher, die als premier in de jaren tachtig de macht van de Britse mijnwerkersbonden brak.

Ondanks het succes van de protestmanifestatie zaterdag, die was georganiseerd door de linkse vakbond CGIL, had Berlusconi zondagmorgen nog goede kaarten in handen. Vakbondsleider Savino Pezzotta, secretaris van CISL, de katholieke vakbond met veel leden in de overheidssector, had gezegd dat zaterdag ,,een zwarte dag'' was. Hij deelde de categorische afwijzing van de kabinetsplannen voor flexibilisering niet en vond dat de CGIL naar de onderhandelingstafel moest terugkeren.

Maar drie ministers gooiden roet in het eten met kritiek op de bonden. Vooral een uitspraak van Umberto Bossi, leider van de populistische partij Lega Nord, bracht de bonden, allemaal, tot razernij. Bossi legde een direct verband tussen de moord dinsdag op Marco Biagi, een adviseur van het ministerie van Arbeid die ook voor flexibilisering pleitte, en de harde kritiek op de kabinetsplannen door met name CGIL-leider Sergio Cofferati. ,,De moordenaars komen uit die wereld en hun alibi is de lulkoek die Cofferati in de fabrieken vertelt; dat heeft geleid tot terrorisme.''

Een betere manier om de wankele eenheid tussen de bonden te herstellen had ook Cofferati niet kunnen bedenken. De grote vakcentrales hebben zich altijd vierkant gekeerd tegen iedere vorm van terrorisme. Gezamenlijk eisten de drie vakbondsleiders excuses. Toen die uitbleven, grepen ze naar het wapen van de algemene staking. Vanavond zouden ze ook gezamenlijk in veel Italiaanse steden fakkeltochten houden uit protest tegen de moord op Biagi.

Berlusconi's verzekering 's avonds dat het kabinet geen direct verband legt tussen de kritiek van de bonden en de moordaanslag, die is opgeëist door een splintergroep van de linkse Rode Brigades, hielp niet meer. Hij was ook niet ondubbelzinnig, want hij stelde de moordaanslag en de massale protesten op één lijn als machtsmiddelen die niet thuishoren in een democratie.

De premier is woedend op Bossi en heeft hem naar verluidt de mantel uitgeveegd. Bossi zei daarna dat hij verkeerd was begrepen. Berlusconi onderstreepte gisteren dat hij de baas is. ,,Iedere minister is alleen geautoriseerd om te praten over zijn eigen terrein,'' zei hij. ,,Wie in de fout gaat, wordt twee keer gekielhaald.''

President Ciampi wordt met zijn oproepen tot dialoog en gematigdheid steeds meer een roepende in de woestijn. De bonden, en met name Cofferati, die politieke ambities heeft, maken zich nu op voor een lange machtsstrijd. De algemene staking is bedoeld als een klap met de vuist op tafel. De bonden bereiden voor daarna acties bij bedrijven voor. De werkgevers gingen gisteren opnieuw achter Berlusconi staan en zeiden dat flexibilisering hard nodig is in Italië. Maar de bonden hopen dat zij met voortdurende sociale onrust de belangrijkste maatschappelijke bondgenoot van Berlusconi tot andere gedachten kunnen brengen.