Lord of the Rings is juist optimistisch

The Lord of the Rings wordt niet gekenmerkt door pessimisme, zoals Ron Pirson gisteren op de Opiniepagina schreef. Het is juist een erg optimistisch boek. Het laat zien dat het goede uiteindelijk het kwaad overwint, of althans dat daar gerede hoop op is, in weerwil van de soms hopeloze toestand waarin de wereld zich bevindt.

Die hoop op de overwinning van het goede ligt niet alleen besloten in de primaire verhaallijn, de ondergang van Sauron, maar ook in een van de secondaire, het falen van Frodo op het cruciale moment. Het is verrassend dat Pirson dit als docent theologie niet onmiddellijk inziet. De positieve kant van het falen van Frodo is een van de meest katholieke, of zo u wilt christelijke, elementen in het boek.

De zwakte van het boek, in vergelijking met de bijbel, zit hem in de manier waarop het menselijk tekort uiteindelijk wordt overwonnen. Evenals de bijbel voert Tolkien een deus ex machina op om de problemen op te lossen.

In de bijbel is dat Christus, de zoon van God, die de mensheid verlost. Het sterke punt van de christelijke verlossingsboodschap is echter dat deze toch ook weer mens is en dat dus de oplossing nou ook weer niet helemaal, letterlijk, uit de lucht komt vallen.

Tolkien lukt dat niet met zijn climax waarin hij Gollum uiteindelijk met de Ring over de rand van de krater laat storten. Dat komt omdat hij de rol van Frodo nooit helder heeft kunnen krijgen. Christus verlost de mensheid door zijn kruisdood en Frodo redt Middle Earth ten koste van zijn eigen bestaan in datzelfde Middle Earth, zodat hem uiteindelijk niets anders overblijft dan te vertrekken over de zee samen met de laatste elfen.

Dat is de overeenkomst tussen beiden. Het verschil is dat Christus op het laatste moment dat hem een keuze overbleef in de tuin van Gethsemane niet bezweek voor de verleiding en Frodo dus wel. Maar Christus is dan ook, behalve een mens, de zoon van God en Frodo is maar gewoon een hobbit, alleen maar een mens dus. De rol van Christus is dus eigenlijk geheel die van de redder. De rol van Frodo is onduidelijker.

Door het doorstaan van zijn lijden en het brengen van de Ring naar Mount Doom maakt Frodo ook aanspraak op de rol van redder, maar uiteindelijk moet hij toch gered worden, door Gollum.

Behalve met de bijbel en het christendom zijn er meer analogieen te vinden in The Lord of the Rings. Tolkien heeft hierover al gezegd dat hij slechts de bedoeling had om een verhaal te schrijven dat mensen interessant zouden vinden om te lezen. Waarschijnlijk zijn dus alle analogieën die er ooit gevonden en beschreven zijn, te ver gezocht als je de bedoeling van de schrijver in aanmerking neemt. Maar één boodschap heeft hij er toch niet uit kunnen houden, namelijk dat er een hogere kracht is die de zwakke, falende mensen op beslissende momenten te hulp schiet. En die hulp is er niet alleen om de grote problemen van de wereld op te lossen, het vernietigen van de Ring en daarmee van de heerschappij van Sauron en van het kwaad. Maar ook de zwakte en het falen van de ene kleine mens wordt goedgemaakt en vergeven en hun ziel wordt gered van het kwaad.

Dat is natuurlijk een zeer katholieke visie, nog veel meer dan een christelijke, en inhoudelijk kun je hierbij en hierover van alles denken. Maar in elk geval kun je het met de beste wil van de wereld geen pessimistische boodschap noemen.

Frank Teunissen is ingenieur.