`Mamma mia, wat zijn we met veel'

Het was de grootste demonstratie sinds de Tweede Wereldoorlog in Italië. Een protest tegen de regering-Berlusconi. ,,Wij zijn gekomen om onze waardigheid te verdedigen.''

,,Mamma mia, wat zijn we met veel.'' Opgetogen kijken twee vrouwen uit over de enorme mensenmassa op het Circus Maximus. De rode vakbondsvlaggen wapperen fier in de harde wind. De stralende zon lijkt op de hand van de betogers. ,,Dat zal hem leren, die clown van een Berlusconi.''

Ook de toegangswegen naar deze oude Romeinse renbaan staan helemaal vol. Ongeveer 700.000 man, zal de politie later zeggen. Maar dat is vooral een indicatie hoe het kabinet probeert informatie te manipuleren. Toen AS Roma vorig jaar kampioen werd en een miljoen mensen hier feest kwam vieren, was het een stuk minder druk. Drie miljoen, claimt de organiserende linkse vakbond CGIL. Laat het een paar honderdduizend minder zijn, maar dit is onbetwist de grootste massademonstratie in Italië sinds de Tweede Wereldoorlog.

,,Wij zijn gekomen om onze waardigheid te verdedigen,'' zegt Nazareno Coccia uit Rome, in trainingsjack en met een rode baseballpet van de vakbond op. ,,Premier Berlusconi wil dat arbeiders zomaar ontslagen kunnen worden, ook als daar geen goede reden voor is. In het leven van een mens zijn twee dingen belangrijk: je gezondheid en je waardigheid. Je gezondheid krijg je van God, en je waardigheid, daar moet je zelf voor vechten. Berlusconi moet toch begrijpen dat een man zonder werk zijn waardigheid kwijtraakt. Wat zeg je tegen je kinderen: ik leef van een uitkering?''

Een enkeling praat over een protest tegen het terrorisme, tegen de moord dinsdag op regeringsadviseur Marco Biagi door een splintergroep van de linkse Rode Brigades. ,,Wie hervormingen wil doorvoeren wordt hard aangepakt en soms fysiek geëlimineerd,'' had Berlusconi vrijdagavond in een tv-toespraak gezegd. Daarmee suggereerde hij dat de CGIL met haar felle protesten de moord op Biagi in de hand heeft gewerkt. Vakbondsleider Sergio Cofferati reageert woedend in zijn toespraak: ,,Wie zegt dat we een klimaat mogelijk hebben gemaakt waarin mensen worden vermoord, beledigt onze geschiedenis.''

Voor woensdag staat een gezamenlijk protest van de drie grote bonden op het programma tegen het terrorisme. Maar deze betoging is allereerst een sociaal protest. Een massaal `neen' van de CGIL, een bond met ruim vijf miljoen leden, tegen het mede door de links-liberale Biagi opgestelde kabinetsplan om de arbeidswetten te versoepelen.

Symbool hiervan is het voornemen om artikel 18 van het Arbeidsstatuut, dat bescherming biedt tegen ontslag zonder geldige redenen, in een aantal gevallen te versoepelen. Volgens Berlusconi is dit nodig om kleine bedrijven te laten groeien, om jongeren meer kansen te bieden, om mensen uit de zwarte economie te halen. De twee andere grote vakbonden, CISL en UIL, willen hier wel over praten. Maar Cofferati graaft zich in en laat een categorisch `neen' horen. ,,Wat voor perspectief bieden we aan zwartwerkers? Dat ze kunnen worden ontslagen?'' En: ,,Je kan niet jongeren rechten geven en die tegelijkertijd ontnemen aan hun vaders.''

Minister van Arbeid Maroni heeft voor morgen de drie grote bonden uitgenodigd om verder te praten over het Witboek waarin het arbeidsplan van het kabinet is vervat. Het kabinet heeft al duidelijk gemaakt dat het niet van plan is toe te geven aan de eisen van de betogers. De werkgeversorganisatie Confindustria voert al jaren campagne voor afschaffing of versoepeling van het omstreden artikel 18, en Berlusconi is er veel aan gelegen om Confindustria te vriend te houden.

Met deze massabetoging ontpopt Cofferati, wegens de stand van zijn ogen ook wel `de Chinees' genoemd, zich als de belangrijkste opponent van Berlusconi. Aan de voet van het podium staan politici van de linkse oppositiepartijen zich te verdringen. Ze willen er ook op, willen ook in beeld. Cofferati laat hen tegenhouden. Dit is zijn show in het rode woud van vlaggen zijn nauwelijks partijvlaggen te zien. Waar de oppositiepartijen zich uitputten in onderlinge twisten en doelloos en machteloos debatteren, laat Cofferati zien dat hij wel een vuist kan maken.

Deze zomer loopt zijn termijn als secretaris van de CGIL af. Dit massale protest is een prachtige opmaat voor een politieke carrière, bijvoorbeeld als leider van de Linkse Democraten, de grootste oppositiepartij. Cofferati ,,heeft zich bevestigd als de enige leider die in staat is om een harde en doeltreffende oppositie te vormen tegen de regering-Berlusconi,'' schrijft de linkse krant La Repubblica.

Deze massale demonstratie roept herinneringen op aan een vergelijkbare betoging tegen premier Berlusconi in november 1994, toen ruim een miljoen mensen de straat op gingen tegen de plannen om de pensioenen te hervormen. Bij het Circus Maximus zijn ook veteranen van toen. Zoals Franco Cattagriga, uit Ferrara. Trots staat hij met zijn rode cowboyhoed achter spotprenten van toen en nu die grafisch duidelijk maken dat Berlusconi de arbeider verneukt.

De betoging van 1994 droeg bij tot de val van het toenmalige kabinet-Berlusconi, een maand daarna. Maar Cattagriga koestert nu geen illusies. ,,De coalitie is hechter, Berlusconi houdt Bossi (leider van de populistische Lega Nord, een van de regeringspartijen) strak aan de lijn. We zijn hier om onze rechten te verdedigen. Anders wordt het weer net zoals vroeger bij Fiat, dat de lastige vakbondsmensen eruit worden gewerkt. Wij weten ook wel dat het nu niet lukt om Berlusconi omver te werpen. Dat is niet realistisch, voorlopig. Hij is eerlijk gekozen en heeft een meerderheid. Maar wie weet hoe de situatie is over een paar maanden. Of over een paar jaar.''