Jongeren leren wél debatteren

Er is één troost: aan slecht debatteren komt een eind. Op middelbare scholen wordt een generatie leerlingen opgeleid om de ouderen onder de tafel te praten. Belangrijke inspiratiebron is Het Lagerhuis. Ik ken weinig hedendaagse programma's die zo'n gunstig effect hebben in de samenleving. Moeilijke onderwerpen worden niet geschuwd. Zelf heb ik verscheidene middelbareschooldebatten meegemaakt, in Rotterdam over Europa bijvoorbeeld. Ik ben onder de indruk. Een debat in Utrecht over de NAVO was zelfs geheel op de Lagerhuis-formule geënt. Ik denk niet dat de firma Van Dam en Witteman zo ver is gegaan dat ze ook daar auteursrechten voor incasseert. Dat leraren in het hele land in hun vrije tijd samen met leerlingen gratis Het Lagerhuis naspelen is de verdienste van een goed publiek programma. Het hoort bij de democratische cultuur van naar elkaar luisteren en scherp reageren.

Zaterdag had Het Lagerhuis de finale tussen twee middelbare scholen, Dalton uit Voorburg en Reigersbos uit Amsterdam Zuid-Oost. Nooit hoorde ik ,,het kan niet zo zijn dat..'' Voorburg had wel een jongen afgevaardigd die drie keer sprak over het belang van ,,normen en waarden''. Een uitdrukking die geen argument is maar evenveel zegt als het belang van ,,goede dingen''. De Dalton-school verloor dus van Reigersbos dat volgens de jury creatiever te werk ging. Daar zouden de gestaalde kaders uit Den Haag eens naar moeten kijken.

Marcel van Dam wilde een goede beurt maken bij de allochtonen van Reigersbos door de stelling te verkondigen dat de beschaving de deur uitgaat als er quota zouden komen voor asielzoekers. Daar waren de meeste Reigersbossers het op twee jongens na niet mee eens. Nederland zou verarmen, was één argument. Je moest toch eerst kijken hoeveel geld je hebt voor je het uitgeeft? Ja, maar wierp Van Dam tegen, het ging hem niet om economische vluchtelingen maar om échte asielzoekers. Je hoefde alleen maar een procedure te hebben om ze te herkennen. Wie was hier naïef? Interessant om allochtonen geen stereotiepe allochtone standpunten te zien verdedigen. Ook in dat opzicht de volgende generatie.

Een uur eerder vlogen bij het Pim Fortuyn-gymnasium de computers het raam uit. Binnen legde een leraar aan de klas uit waarom ,,de cultuur van Abdel inferieur is aan die van de rest van de klas''. Een hilarische sketch in Spijkers met Koppen, afgelopen zaterdag. Daar kan het satirische programma van Waardenberg en De Jong van leren. Die kwamen met een persiflage op het inmiddels geheel achterhaalde Big Brother maar dan met dodelijk zieke patiënten. Hij duurde ook nog even lang als het origineel.

Er zijn vele wegen om beroemd te worden. Dokwerk had een portret van Ingo Hasselbach, de jonge neonazi-leider die spijt kreeg en uit de beweging trad. Sindsdien heeft hij drie bestsellers en vele uitzendingen en een enkel filmrolletje op zijn naam. Als hij gewoon metselaar was geweest, had hij die status niet gehad. Hasselbach had in de voormalige DDR gevangen gezeten wegens zijn kritiek op het regime. In de gevangenis had hij oudere nazi's leren kennen. ,,Ik stond voor iedereen open als hij maar geen antifascist was'', zei hij.

De documentaire schetste het contrast tussen Hasselbach en zijn vader die vroeger als communistische journalist naar Oost-Duitsland was gevlucht. Daar werd hij hoofd van de jeugdomroep. Vader en zoon praten acht jaar niet meer met elkaar. Driedubbele Vergangenheitsbewaltigung, niet alleen de oorlog, die vader als actief lid van de Hitler Jugend had meegemaakt, maar ook de Duitse scheiding en eenwording daarna. Ingo sprak met zijn stiefbroer die nog steeds nazi-sympathieën heeft en overal een onzichtbare linkse hand achter vermoedt. Ingo sprak ook met de vriend en voormalige DDR-radiobaas van zijn vader, Kurt Goldstein, die als jood Auschwitz had overleefd. Hij had een fout gemaakt, zei hij: ,,Het is niet voldoende om bij de jeugd een nieuw wereldbeeld te vormen. Het was niet gebruikelijk dat jonge mensen doorvroegen. We hebben het hen niet geleerd.'' Al die neonazi's uit de voormalige DDR waren te weinig geschoold in kritiek en discussie en te veel gedrild in het antifascisme.