`Ik wil niet alleen de rotklussen doen'

Ondanks een groot tekort aan vakmensen zijn vmbo-leerlingen nauwelijks te interesseren voor techniek. De richting economie puilt uit. ,,Als de zaak loopt, haal ik monteurs uit Turkije.''

Zes jongens en één meisje hijsen zich in een felblauwe overall voor de les elektrotechniek aan het Vader Rijn College, school voor voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) in Utrecht. Op grote houten borden bouwen ze op schaal een elektrische installatie na. Uiteindelijk moet, door op een knopje te drukken, een lampje gaan branden. Ismayil Besli (15) doet voor hoe je een plastic pvc-buis met de hand in een bocht buigt. ,,Niet te krap'', zegt docent Johan Jekel. ,,Er moeten verschillende draden doorheen, die hebben ruimte nodig.''

Zestig procent van de middelbare scholieren in Nederland zit op het vmbo, een samenvoeging van de oude mavo en het voorbereidend beroepsonderwijs. Goed nieuws voor het midden- en kleinbedrijf, dat kampt met een groot gebrek aan vakmensen. ,,Wij roepen al twintig jaar dat je beter een goede loodgietersopleiding kunt hebben dan de havo'', zegt Alfred van Delft van MKB Nederland. ,,Havo is te algemeen.''

Maar slechts een kleine minderheid van de vmbo-leerlingen interesseert zich voor techniek. Veruit de meesten verkiezen na het tweede jaar de richting economie. ,,Techniek heeft een slecht imago, je krijgt er vuile poten van'', zegt chef begeleiding Hans van Esschoten van het Vader Rijn College. ,,Terwijl ze er prachtige banen mee kunnen krijgen. Loodgieters, timmermannen, automonteurs verdienen goud geld.''

De bovenbouw (klas drie en vier) van het Vader Rijn College telt 94 leerlingen techniek tegen 250 leerlingen economie. Tarik Gür en Bahreddine Kajouaa (beiden 16) doen economie, de richting handel/verkoop. Tarik wil later een zaak ,,in de autobranche''. ,,Mijn vader is automonteur. Het zit in het bloed; auto's kopen met schade, zelf repareren en doorverkopen met winst.'' In het begin zal hij zeker ook zelf moeten sleutelen. ,,Maar als de zaak loopt, haal ik monteurs uit Turkije. Die zijn beter dan Nederlandse monteurs en kosten veel minder.'' Bahreddinne: ,,Ik ga spullen van hier naar Spanje exporteren en andersom. Wat? Gewoon iets dat goed verkoopt.''

Ruim 75 procent van de leerlingen op het Vader Rijn College is allochtoon, het grootste deel Turks en Marokkaans. Bij allochtone leerlingen en hun ouders speelt het slechte imago van de techniek een nog grotere rol, zegt Gerrit Huisman, coördinator bovenbouw. ,,Iemand die met zijn handen werkt, stelt niets voor. In Turkije en Marokko knutselt iedereen zelf aan zijn auto, of bouwen mensen zelf een kamer aan hun huis. Bij de richting economie zien ze een snelle jongen voor zich met een mooi pak in een leaseauto.''

Van Esschoten loopt door de school. Autokarkassen zonder wielen om op te oefenen op de afdeling motervoertuigen. Draaibanken in de afdeling bouw/timmeren. Lokalen met lasapparatuur. Het vmbo kent vier niveaus. ,,Veel kinderen zitten op het laagste of een na laagste niveau'', zegt Van Esschoten. ,,Ze hebben geen zitvlees, ze kunnen zich niet lang concentreren. En die kiezen dan voor de opleiding administratie, om op een kantoor te werken. Terwijl ze er vaak de capaciteiten niet voor hebben. Of ze kiezen voor handel/verkoop. Dan komen ze in een winkel terecht, achter de kassa of als vakkenvuller. Dat is echt jammer.'' Bovendien, zegt Huisman, ,,stoten veel bedrijven de eenvoudige kantoorbanen juist af. Die zijn door automatisering niet meer nodig. Techniek heeft veel meer toekomst.''

Tarik Gür en Bahreddine Kajouaa geloven dat niet. ,,Als je techniek doet, kan je alleen gaan werken voor iemand'', zegt Bahreddine. ,,Een baas wil altijd dat je sneller en beter werkt. Ik wil dat mensen voor mij werken.'' Tarik knikt. ,,Als je een eigen bedrijf hebt, verdien je meer.''

In de elektrotechniekles van meester Jekel knipperen inmiddels al enkele lampjes. Jekel loopt rond en helpt. Hij is streng, zeggen zijn leerlingen. De afstand tussen de krammetjes waarmee de draad tegen de muur wordt vastgezet, moet precies twaalf centimeter zijn. En de spijkertjes moeten allemaal aan dezelfde kant zitten. Stefan Perquin (15): ,,Soms moet je een half bord slopen en het opnieuw doen.''

Ismayil rekent op een papiertje uit hoeveel draad hij nodig heeft. Hij wil computertechnicus worden, volgend jaar wil hij naar het mbo. ,,Als er iets mis is, haal ik de computers uit elkaar en ik leg de bedrading aan en zo.'' Een eigen bedrijf ziet Ismayil niet zitten: ,,Te veel problemen. Maar ik wil wel een beetje een hoog persoon zijn, dat ik mee kan beslissen en niet alleen de rotklussen moet doen.''

Ik wil niet in de elektrotechniek verder, fluistert Mosi Waterberg (17), het enige meisje. ,,Ik heb stage gelopen in de elektrotechniek. Het is vuil werk en je bent veel buiten. Als het regent moet je doorwerken en mag je niet schuilen. Ik wil met computers werken.''

,,Jij wil in je leaseauto naar warme en droge kantoren rijden, met een koffertje cd-roms in je achterbak'', zegt Jekel, die hoort wat Mosi zegt. ,,Maar over vijf jaar ben je niet meer nodig en heb je geen werk.'' Ict heeft ook hier een magische klank, zegt Jekel. ,,Dat vinden de meesten mooier klinken dan elektrotechnicus.''

Elektrotechniek is een heel breed vak, zegt Jekel tegen zijn leerlingen. Niet alleen electriciteit aanleggen in woonhuizen en bedrijven, je kunt ook denken aan filesignalering langs de snelweg en beveiligingscamera's. Er is zoveel te doen.''

Stefan heeft het begrepen. Hij heeft voor de elektrotechniek gekozen omdat hij het ,,wel grappig vindt, al die draadjes''. Wat hij later gaat doen? ,,Veel geld verdienen.''