Goebbels' hysterie is helaas te beheerst

John Barbirolli eiste eens op een Varèse-repetitie: ,,Ik wil een klank als van 22 vrouwen die baby's baren zonder chloroform.'' Daaraan herinnerde het Rotterdamse festival dat gewijd was aan Heiner Goebbels (1952). Hij laat zijn muziek op basis van montage- en collagetechnieken, pop en rock, post-Stravinsky en Varèse-ruis koken en borrelen. Niets houdt hij achter.

Vorige week verraste Hans Koolmees (1954) op een concert met nieuwe Rotterdamse muziek met een speels en sprankelend Multa non Multum voor spreekstem en drie ensembles naar Multatuli's pak van Sjaalman. Daarbij bepaalden het ritme en de kleur van de tekst het raster van de muziek en niet, zoals gebruikelijk, andersom. Ook Steve Reich is daarin een meester en precies zo gaat Goebbels te werk in Heracles-2 voor koperkwintet, slagwerk en samplers, meesterlijk vertolkt door het Asko Ensemble. De tekst over Heracles in een gevecht gewikkeld met de zevenkoppige Hydra, inspireerde de architectuur van deze instrumentale muziek. Kageliaans is het ongrijpbare karakter, het bewust niet uitwerken van ideeën.

Swingt Koolmees hier en daar in een pittige pizzicato-bas, Goebbels verloochent geen moment zijn afkomst: de experimentele rockgroep Cassiber. Maar verder: Koolmees is luchtig en lichtzinnig, Goebbels is grimmig grommend, tegendraads en duister, onvervalst expressionistisch.

Theatraal het opwindendst was Die Befreiung des Prometheus met als ondertitel: Szenisches Konzert nach einem Text von Heiner Müller, want wat Brecht was voor Eisler is Müller voor Goebbels. In 1985 opgezet als een hoorspel volgden in `91-'93 diverse adaptaties voor het theater. Müllers tekst is gebaseerd op het verhaal van Prometheus die het vuur van de goden steelt en voor straf gekluisterd wordt aan een berg waar elke dag een adelaar met hondekop zich aan zijn ingewanden tegoed doet. Müller benadrukt de horror-aspecten en precies hetzelfde deden de componist, achter de toetsen tevens de samplers bedienend, de vocalist/percussionist David Moss en de acteur Ernst Stoetzner die ook als een volleerde Tarzan in de touwen hing.

Prometheus staat in deze tijd model voor de lijdende mensheid, door Goebbels uitgetekend in inktzwarte klankvelden, in kwellende muziek zonder pijnstillers, verrassend vindingrijk aan details en vooral boeiend in een clash van klassiek en amusement, Goebbels' kracht. Minder overtuigend is de grote vorm. Bij hysterie past nu eenmaal oeverloosheid, hysterie en beheersing gaan slecht samen.

Asko Ensemble. Gehoord 12/3 Lantaren Rotterdam.