Dijkstal aarzelt over verbaal kooivechten... Marijnissen wil wel... en anders wel de deskundigen

Voor VVD-voorzitter Bas Eenhoorn hoeft het niet meer. De zelfbenoemde en nogal opdringerige mental coach van VVD-lijsttrekker Hans Dijkstal wil de nummer één van de lijst niet meer aan elk openbaar debat blootstellen. ,,Hans houdt van het inhoudelijk debat. Hij komt in dergelijke chaotische bijeenkomsten niet tot zijn recht. We overwegen hem niet meer in dit soort situaties te brengen'', zei hij afgelopen zaterdag tegenover de Volkskrant, na weer een tegenvallende televisieperformance van Dijkstal.

Het eerste televisiedebat in de nacht na de raadsverkiezingen, twee weken geleden, was op een drama uitgelopen. Dijkstal bleek toen absoluut niet opgewassen te zijn tegen het verbale geweld van Pim Fortuyn. Er was voor hem één troost: zijn PvdA-collega Ad Melkert deed het in dat debat nóg slechter.

Afgelopen donderdag was er op de Rotterdamse Erasmus Universiteit een nieuw treffen tussen de lijsttrekkers. Aanvankelijk zou het een onderonsje zijn van de politieke leiders voor economiestudenten. Zo'n debat waarvan er dertien in een dozijn gaan. Maar na de ontdekking in `Hilversum' dat politieke debatten waaraan Pim Fortuyn meedoet, synoniem zijn voor kijkcijferkrakers, was de zaak al snel beklonken. Het televisieprogramma 2Vandaag nam het debat van de organiserende studentenvereniging over en zond het geheel semi-live uit. Geen onverstandige beslissing. Bijna anderhalf miljoen mensen keken ernaar. Zelfs de herhaling tussen een en twee uur 's nachts trok nog 160.000 kijkers. Al die mensen zagen Hans Dijkstal voor de tweede maal mislukken. Hij kwam er eenvoudigweg niet aan te pas.

De commentaren van de deskundigen – dat blijken er een heleboel te zijn – donderdagavond direct na afloop het debat waren eensluidend: het was Dijkstal wederom niet gelukt.

De vraag binnen de VVD is of het ooit zal lukken. Niet voor niets is Dijkstal getooid met de bijnaam het oliemannetje. Hij is meer de man van verzoenen dan van confronteren. Zeker door de manier waarop het politieke televisiedebat zich met de aanwezigheid van Fortuyn de laatste weken heeft ontwikkeld – een verbale variant van kooivechten, werd al geconstateerd – valt er voor een man met de habitus van Dijkstal in dat soort spektakels weinig te

halen.

Niet voor niets wilde de VVD dan ook aanvankelijk iemand anders naar het Rotterdamse debat afvaardigen. De namen van de ministers Annemarie Jorritsma en Gerrit Zalm vielen. Toen de organisatoren lieten weten in dat geval te opteren voor een lege stoel, werd alsnog Dijkstal afgevaardigd. Met de inmiddels bekende gevolgen. Het is voor de VVD dus kiezen tussen twee kwaden.

Overigens, voor een werkelijk lege stoel hoeft niet te worden gevreesd. SP-leider Jan Marijnissen heeft laten weten graag de stoel van Dijkstal te willen innemen. Hij wil niets liever dan in debat gaan met Pim Fortuyn. Het was immers zijn partij die daags na het verschijnen van het boek `De puinhopen van acht jaar paars' van Fortuyn direct met een tegenboek kwam, getiteld `Leest U zijn boeken maar, de pimpelpaarse antwoorden van Pim Fortuyn'.

Maar hoe staat het met hoofdrolspeler Fortuyn zelf? Heeft hij eigenlijk nog wel `zin an' die lijsttrekkersdebatten? Bij zijn betaalde tweewekelijkse optreden als `Professor Pim' in het programma Business Class (1.200 euro per keer, aldus het blad Miljonair) van Harry Mens, zei hij gisteren te twijfelen aan het nut van de debatten. ,,Misschien ben ik beter in regeren dan in debatteren.''

Voor alle weifelaars geldt echter dat er natuurlijk wel stemmen moeten worden gewonnen. Nog steeds heeft een groot deel van het electoraat de keuze niet bepaald. Bovendien zijn de kiezers meer dan ooit in beweging. Voor elke stem moet worden gestreden. In het huidige turbulente politieke klimaat kunnen lijsttrekkersdebatten een niet eerder vertoonde invloed hebben op het stemgedrag van de kiezer.

Het politieke debat is dankzij het verschijnsel Fortuyn een regelrecht event geworden. Van belang is niet alleen het debat zelf, maar ook de uitstraling die het heeft. Als er ergens voor `spindoctors' een wereld valt te winnen, is het wel het beïnvloeden van het oordeel over het debat. Afgelopen donderdag waren er bijvoorbeeld nog altijd ruim tien miljoen kiesgerechtigden die niet hadden gekeken. Zij moeten worden bediend via andere media die over het debat berichten of door middel van gesprekken met anderen.

Minstens zo belangrijk voor de oordeelsvorming over het debat zijn de zogeheten deskundigen die direct na afloop de wedstrijd van commentaar voorzien. Dat deze kenners elk voor zich ook maar een mening verkondigen, bleek ook nog eens. Want terwijl communicatieadviseur Ton Planken voor NOVA verklaarde dat Pim Fortuyn de winnaar was van het debat, riep communicatiedeskundige Charles Huyskens in het Algemeen Dagblad Pim Fortuyn uit als de grote verliezer.

Tot de verkiezingen van 15 mei zullen in elk geval nog enkele confrontaties tussen de lijsttrekkers voor de televisie volgen. Zeer belangrijk wordt het traditionele debat aan de vooravond van de verkiezingen bij de publieke omroep. Maar electoraal ook niet oninteressant voor de lijsttrekkers is het festijn dat het commerciële RTL 4 wil gaan organiseren. De omroep heeft besloten de politieke coryfeeën in te zetten als pauzenummer bij de finale van de Soundmixshow op 27 april. De finale die vorig jaar goed was voor ruim een kleine 1,5 miljoen kijkers, krijgt hiermee een nieuwe dimensie. Het wordt een gewoon debat, verzekerde parlementair redacteur Frits Wester bij het programma Barend en Van Dorp.

Grote vraag voor alle campagneteams: hoe zich voor te bereiden op debatten met Fortuyn? Partijen kunnen natuurlijk voor hun lijsttrekker een Fortuyn `stand-in' zoeken. In de jaren zeventig bereidde PvdA-leider Den Uyl op deze manier zijn debatten met Wiegel voor. Marcel van Dam speelde daarbij de rol van Wiegel. Iets wat hij volgens de overlevering met zoveel overtuiging deed dat Den Uyl werkelijk razend op Van Dam werd.

Alleen, wie kan Fortuyn nadoen? Zijn standpunten zijn misschien nog wel te imiteren, maar dat geldt nu juist niet voor zijn onvoorspelbare gedrag.

Agenda: De Tweede Kamer praat deze week onder andere over de Spoorwegwet, de arbeidsmarkt in de collectieve sector en over de inburgering van allochtonen.