Supporters verruilen geweld voor intimidatie

Vandaag is het vijf jaar geleden dat Ajax-supporter Carlo Picornie in een veldslag met Feyenoord-fans werd gedood bij Beverwijk. Het vandalisme verandert, maar wordt niet minder. Ondertussen lopen de stadions weer vol.

De aanhangers van Ajax willen en kunnen Carlo Picornie niet vergeten. `Carlo, ik mis je nu al 5 jaar, ik voel de pijn nog dagelijks.' Deze anonieme boodschap verscheen een week geleden op een speciale website van Ajax-aanhangers. Hoewel Picornie vijf jaar geleden werd gedood in een weiland langs de A9 bij Beverwijk, lagen nog jarenlang bloemen op zijn F-sidestoel in de Arena. Tot op de dag van vandaag betuigen voetbalfans, ook van andere clubs, via internet nog hun respect. De meesten tonen medeleven, sommigen zinnen op wraak. `Het wordt de hoogste tijd om de stand recht te trekken', schreef een andere anonymus.

De 35-jarige Carlo Picornie werd gedood door Feyenoord-aanhangers, nadat de groepen via hun gsm's en via internet hadden afgesproken elkaar te zullen treffen. Voor de herdenking van zijn sterfdag zamelde de Ajax-aanhang geld in voor een paginagrote advertentie in De Telegraaf, vandaag. In een colonne zouden fans vandaag van Amsterdam naar Beverwijk trekken voor een herdenkingsbijeenkomst.

Al behoort het voetbalvandalisme niet tot het verleden, zoals donderdagavond nog eens bleek bij Feyenoord-PSV en bij de acties van de FC Utrecht-supporters tegen de Nederlandse Spoorwegen, er is sindsdien wel veel veranderd. Zo past de spoorwegactie van de FC Utrecht-supporters in een nieuwe trend die het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV) in Utrecht onlangs al signaleerde. Het CIV noemde het ,,een zorgelijke ontwikkeling'' dat groepen personen ,,met geweld of bedreiging en intimidatie maatregelen weten af te dwingen''. Het komt erop neer dat supporters mogelijk minder vechtlustig zijn, maar dat zij meer bedreigingen uiten naar aanleiding van zaken die hun niet aanstaan: protesten tegen een bestuur als de club niet goed presteert, een logo op een shirt dat in hun ogen niet deugt, of het onmogelijk maken van een filmvoorstelling, zoals bij de Ajax-film Daar hoorden zij engelen zingen.

Toch is het niet alleen maar kommer en kwel in de voetbalwereld. Ondanks het groeiende tv-aanbod is het publiek massaal teruggekeerd naar de stadions. In het seizoen 1994-1995 trokken de eredivisieclubs 3,1 miljoen toeschouwers, in het seizoen 2000-2001 was dat opgelopen tot 4,3 miljoen, een stijging van 40 procent. Tal van maatregelen werden bedacht om de veiligheid te verbeteren, zegt KNVB-woordvoerder Herman Poos. ,,Sinds de dood van Picornie hebben de clubs grote investeringen gedaan.''

Hoewel niemand uitsluit dat een veldslag als die bij Beverwijk nog eens kan gebeuren, is de angst voor herhaling enigszins weggeëbd. ,,Ineens kwamen er nieuwe wetten en regels, liep iedereen te hoop'', zei hooligan-specialist en journalist Paul van Gageldonk, die destijds aanwezig was in Beverwijk, vorig jaar in Het Parool. ,,In zekere zin betekende die dag het einde van het hooliganisme, omdat de jongens zelf beseften: zo'n veldslag kan je zelf het leven kosten.''

,,De gebeurtenissen in Beverwijk waren een enorme schok'', zegt ook algemeen manager Jan Willem van Dop van Feyenoord. ,,Maar je moet als club het hoofdstuk afsluiten en naar de toekomst kijken. We zijn vijf jaar verder.'' Feyenoord liet, net als Ajax, in oktober weer supporters toe die een stadionverbod hadden gekregen naar aanleiding van `Beverwijk'. Ironisch genoeg nemen veel clubs inmiddels Feyenoord als voorbeeld voor een succesvolle begeleiding van supporters, vooral omdat de club investeerde in veiligheid en bijvoorbeeld een chipkaart ontwikkelde waarmee het uitermate moeilijk is geworden voor een `geregistreerde' hooligan om met de rest van de aanhang mee te reizen. Ook Ajax kent inmiddels zo'n systeem.

Een van de gevolgen van de dramatische vechtpartij in Beverwijk was dat alle betrokkenen in het betaalde voetbal de handen ineen hebben geslagen, zegt Henk Groenevelt, hoofd van het CIV. ,,De verantwoordelijkheden van de KNVB, de clubs, de politie, justitie en gemeenten zijn toen duidelijk vastgelegd. De stewards van de clubs houden supporters in de gaten, de politie houdt iemand aan, justitie bepaalt of die persoon moet worden gestraft en de KNVB legt hem een stadionverbod op. Die ketenbenadering werkt heel behoorlijk.''

Er kwamen clubcards, verplicht georganiseerd vervoer bij risicowedstrijden en er werden stadionverboden opgelegd. De suppoosten van weleer werden vervangen door opgeleide stewards die meer doen dan alleen maar plaatsen aanwijzen. Het aantal stadionverboden neemt snel toe. Vorig jaar werd meer dan duizend mensen de toegang tot de stadions ontzegd. Ruim 80 procent van de aangehouden supporters kreeg in 2001 een stadionverbod. In 1997 gebeurde dat met minder dan een kwart van de arrestanten. ,,Een nachtje op het bureau of een paar uur dienstverlening, dat lappen ze aan hun laars, maar een jarenlang stadionverbod, dat hakt er echt in'', zei Van Gageldonk al in Het Parool.

Toch constateren de clubs dat er nog te veel mogelijkheden bestaan het stadionverbod te omzeilen. ,,We pleiten er al jaren voor dat mensen met een stadionverbod zich tijdens de wedstrijden moeten melden bij de politie'', zegt Van Dop van Feyenoord. Ook de Tilburgse burgemeester Stekelenburg, nauw betrokken bij de strijd tegen voetbalvandalisme, wijst erop dat een stadionverbod weinig zin heeft als er geen meldingsplicht aan vastzit. Dat betekent meer geld voor de politie, concludeerde hij vorig jaar.

En dat is nu precies wat eraan ontbreekt, stelt Groenevelt. Na het succesvolle Euro 2000 is te weinig gedaan met de daar opgebouwde ervaring. Er worden nog steeds seizoenkaarten verkocht aan supporters met een stadionverbod, constateert hij. Soms op een andere naam, maar ook gewoon op hun eigen naam. ,,In België kom je echt niet spontaan het stadion in bij een risicowedstrijd als je naam niet ergens bekend is.''

In Nederland kan dat nog wel. Groenevelt wijst erop dat sponsors kaarten die ze zelf niet nodig hebben, verkopen of doorgeven aan derden, dus mogelijk ook aan `verkeerde' supporters. Kaartverkoop en toegangscontrole krijgen nog steeds onvoldoende aandacht van de clubs. De risico's die dat met zich meebrengt, worden ,,absoluut niet onderkend'' door de betrokkenen, concludeert het CIV.

Hoewel zich nog regelmatig incidenten voordoen, stelt Groenevelt wel dat de pakkans aanmerkelijk groter is dan vijf jaar geleden. ,,De politie doet gericht onderzoek, als het moet met een speciaal recherchebijstandsteam. Soms worden relschoppers na een paar weken alsnog aangehouden.'' Ook de supporters zijn daarvan doordrongen. ,,We zien op dit moment om ons heen dat er aardig wat mensen gepakt worden voor een hele opsomming aan vergrijpen en daardoor goed de lul zijn'', meldt de site van de Dapp're Strijders van Ajax.

Dat het justitie menens is, bleek afgelopen woensdag. Het openbaar ministerie liet een huiszoeking doen bij RTV Oost, op zoek naar beelden van de rellen bij FC Twente-FC Groningen, vorige week.

Maar een dalende trend in het vandalisme durft nog niemand te voorspellen. ,,Het is een spel'', zegt Groenevelt. ,,Zodra de clubs met maatregelen komen, verzinnen de supporters een manier ze te omzeilen. Het verschuift.'' Hij vindt wel dat de betrokkenen meer kunnen doen. ,,We zien nog wel eens dat supporters binnen worden gelaten in vakken waar ze niet thuishoren, omdat de politie denkt dat het veiliger is om ze binnen te hebben. Als je ze blijft weigeren, komen ze niet meer. Het zijn net kinderen.'' Bijna letterlijk, want uit cijfers blijkt dat het vandalisme sterk verjongt. Van de arrestanten is ruim eenderde jonger dan achttien jaar, twee keer zoveel als enkele jaren geleden.