Politiek systeem 1

Wanneer Guido Enthoven c.s. in hun artikel `Open het politieke systeem' (NRC Handelsblad, 16 maart) schrijven dat ordening kan plaatsvinden via de markt, overheid of via de civil society en daarmee suggereren dat de politiek niet altijd het primaat heeft, ondergraven ze hun eigen betoog. De fout die ze maken is deze: Coördinatie van vraag en aanbod wordt in de economie op grofweg drie complementaire wijzen gerealiseerd: het marktmechanisme, de hiërarchie van verticaal geïntegreerde ondernemingen en wat wordt genoemd de clan, stabiele netwerken van ondernemingen of burgers; dit beeld uit de economie is ten onrechte toegepast op de samenleving als geheel.

Het marktmechanisme kan enkel functioneren als aan twee voorwaarden is voldaan. De eerste is dat het marktmechanisme berust op een systeem van wat in de economie wordt genoemd social embeddedness; een systeem van normen, waarden, sociale patronen en cultuur in een samenleving. De tweede factor is een effectieve overheid die door wetgeving, in het bijzonder eenduidigheid van eigendomsrecht, rechtspraak en veiligheid voor voorwaarden zorgt dat het marktmechanisme kan functioneren.

Zonder een effectieve wetgeving geen marktmechanisme maar ook niet de fysieke, sociale en psychologische veiligheid die nodig is voor het initiatief in eigen kring, verenigingen, stichtingen en andere vormen van burgerinitiatief die voor aanbod van goederen en diensten (zorg!) zorgen die via het marktmechanisme niet of niet goed totstandkomen. De overheid is geen marktpartij maar conditio sine qua non voor het marktmechanisme en de civil society.

Politiek is het proces waarin vanuit onoverbrugbare ideologische tegenstellingen consensus wordt gecreëerd in de vorm van voor ieder geldende wetten. Als wetgever heeft het politieke democratische proces steeds het primaat; politiek als aanbieder van goederen en diensten in de samenleving heeft slechts een restfunctie.

Die twee functies van de overheid en daarmee de typen onderwerpen in het politieke democratische proces moeten zorgvuldig gescheiden worden. Nu gooien Enthoven c.s. een voor onze samenleving essentiële institutie al te gemakkelijk achter de rododendrons.