NIEUWE LIDSTATEN

De Europese Unie, die nu vijftien lidstaten telt, zal de komende jaren sterk worden uitgebreid. Op dit moment wordt er met twaalf landen onderhandeld over toetreding: Bulgarije, Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië. Tien landen zullen waarschijnlijk in 2004 toetreden, voor Bulgarije en Roemenië zal het langer duren. Het is de bedoeling op de Europese Top die eind dit jaar in Kopenhagen plaatsheeft definitief te beslissen over het tipstip van toetreding.

Subsidies Een heikel punt in de onderhandelingen over de uitbreiding is de landbouw – en dan met name de subsidies voor deze sector. De laatste jaren heeft de Europese Unie veel inspanningen verricht om meer grip te krijgen op de geldstromen die in de landbouw rondgaan. Geleidelijk is het accent in het beleid verschoven: boeren moeten hun productie niet louter maximaliseren, ze moeten meer rekening houden met de vraag van consumenten en de belangen van dier en milieu. Het subsidieregime is daar steeds meer op afgestemd: markt- en productsubsidies maken plaats voor directe inkomenssteun.

Hervormingen In vergelijking met de West-Europese landbouwsector – die beheerst wordt door efficiëncy en grootschaligheid – hebben de boeren in kandidaat-lidstaten als Polen en Hongarije nog een lange weg te gaan. Vooral in Polen zijn nog miljoenen kleine boerenbedrijfjes. In Hongarije is, mede door de politieke geschiedenis, de agrarische sector opgeknipt in grote bedrijven. Grootste probleem daar is dat veel boeren de kunst van het eigen ondernemerschap zijn verleerd.

Verschillende lidstaten van de Europese Unie zijn bang voor de financiële en sociale gevolgen als het geldende subsidiebeleid klakkeloos op de nieuwe lidstaten wordt toegepast. Zo heeft Nederland geprobeerd een koppeling aan te brengen tussen de EU-uitbreiding en de herziening van het EU-landbouwbeleid. Dat is niet gelukt, al is de discussie over de landbouwpolitiek wel in een stroomversnelling geraakt door de naderende uitbreiding – en de onderhandelingen binnen de WTO over handelsliberalisering. De Europese Commissie heeft onlangs voorgesteld om de boeren in de nieuwe lidstaten stapsgewijs in het Brusselse subsidiestelsel op te nemen en pas in 2013 volledig te laten profiteren van de regeling voor directe inkomenssteun. Vooral Polen verzet zich hier hevig tegen.