Ministers de oorzaak van falen Arbvo

Arbeidsvoorziening is mislukt door gebrekkig optreden van de sociale partners en de oud-ministers van Sociale Zaken Bert de Vries (CDA), Ad Melkert (PvdA) en Klaas de Vries (PvdA).

Dit blijkt uit een bestuurlijk onderzoek naar de wijze waarop deze landelijke organisatie van arbeidsbureaus de afgelopen tien jaar heeft gefunctioneerd. Toenmalig minister Melkert heeft in 1995 een belangrijke kans gemist om de structuur van Arbeidsvoorziening te verbeteren, aldus het onderzoek.

De mislukking is te wijten aan ,,een ambivalente start, innerlijke tegenstrijdige doelstellingen, constructiefouten in de wetgeving, onderschatting van de voor het besturen vereiste bestuurlijke bekwaamheid en tekortschietend toezicht''. Arbeidsvoorziening had sinds 1991 een bestuur met vertegenwoordigers van werkgevers, vakbonden en de overheid. De organisatie is in 2001 opgeheven. Deze week werd al bekend dat de ontmanteling van Arbeidsvoorziening de Nederlandse staat een tegenvaller van minimaal 353 miljoen euro genereert. Dit staat los van extra kosten die voortvloeien uit onjuiste bestedingen van geld uit het Europees Sociaal Fonds (ESF), waarvoor de Europese Commissie alleen al 157 miljoen euro heeft teruggevorderd over de periode 1994-1996.

De onderzoeken zijn gedaan door hoogleraar L. Koopmans, die in opdracht van minister Vermeend (Sociale Zaken) Arbeidsvoorziening heeft beëindigd, registeraccountant H. Neeleman, hoogleraar P. van der Heijden en L. van den Blink (ex-partner van advocaten- en notarissenkantoor Stibbe).

De politieke verantwoordelijkheid voor de organisatie was tussen 1991 en 1994 in handen van Bert de Vries, in 1994-1998 van Melkert en tussen 1998-2000 van Klaas de Vries. Onder Bert de Vries was de start verkeerd, aldus de onderzoekers.

Melkert liet in 1996 een structuur voor Arbeidsvoorziening intact die ,,veelvuldige conflicten tussen bestuurders en directeuren'' in de hand werkte, meent Koopmans. Hij en de andere onderzoekers constateren dat een commissie onder leiding van oud-minister Van Dijk destijds zulke negatieve conclusies trok over Arbeidsvoorziening dat een vergaande ingreep in de rede lag. Deze ingreep bleef echter achterwege, met als gevolg ,,veelvuldige conflicten tussen bestuurders en directeuren van Arbeidsvoorziening''.

Melkert zei vorig jaar dat de tijdsgeest en het parlement hem destijds geen gelegenheid boden om in te grijpen bij Arbeidsvoorziening. In het onderzoek van Neeleman c.s. wordt echter vastgesteld dat Melkert een structuurwijziging onmogelijk had gemaakt door eind 1994 een afspraak te maken met de sociale partners over de toekomst van Arbeidsvoorziening. In de zogeheten `partijenovereenkomst' werd afgesproken hoe bezuinigingen moesten worden opgevangen. Ook deed Melkert toezeggingen over de toekomstige structuur van Arbeidsvoorziening. Omdat hij hieraan was gebonden is ,,de kans om met de nieuwe wet een structurele verbetering aan te brengen gemist''.

Uit het stuk van Koopmans blijkt ook dat Arbeidsvoorziening over 2000 en 2001, de laatste jaren van haar bestaan, geen goedkeurende accountantsverklaring heeft gekregen. Koopmans had eerder berekeningen gemaakt van nieuwe te verwachten ESF-tegenvallers. Deze cijfers heeft hij niet in definitieve liquidatiebalans opgenomen omdat Vermeend heeft toegezegd dat de staat deze kosten voor rekening neemt. Daarvoor zal het kabinet binnenkort een voorziening treffen. ,,We laten geen ongedekte rekeningen achter'', zei premier Kok gisteren.