`Leve de onvolmaakte mens'

Joshua Sobol, het enfant terrible van Israël, schreef een toneelstuk over DNA, computerspeeltjes en de Hof van Eden. Vanavond beleeft zijn nieuwe toneelstuk `Hooguit 17, een gardenparty' zijn wereldpremière in Nederland.

Een `nestvervuiler' noemen ze hem in Israël, want toneelschrijver Joshua Sobol zegt dingen die zijn landgenoten niet willen horen. In zijn stuk Ghetto, uit 1982, collaboreerden joden met de nazi's. En in The Jerusalem Syndrom (1987) gaf Sobol het joodse fundamentalisme de medeschuld aan een mogelijke catastrofe in het Midden-Oosten, een visie die zelfs tot heftige debatten in de Knesset leidde.

Nu heeft Sobol een stuk geschreven dat voor de verandering wellicht géén nationaal debat zal uitlokken, om de doodeenvoudige reden dat het jodendom en Israël er amper een rol in spelen. De handeling zou evengoed in Holland gesitueerd kunnen zijn en de wereldpremière van Hooguit 17 is dan ook hier, bij de Theatercompagnie in Amsterdam. Terwijl regisseur Jappe Claes en zijn cast op de benedenverdieping van het theater met veel kabaal repeteren probeert Joshua Sobol op de bovenverdieping uit te leggen wat hem tot het schrijven van zijn nieuwe drama dreef.

,,Ik wilde weten waarom er het afgelopen decennium in de westerse wereld zoveel is misgegaan. En ik kwam tot de conclusie dat er zoveel misgaat omdat we geen vragen meer stellen. Ook niet over het klonen van mensen. Ons land is opgeschrikt door een Italiaanse arts die een mens in Israël wilde klonen, want Israël had nog geen wet die dat verbood. Uiteindelijk verbood men het in Israël toch en die Italiaanse dokter zei: `Als het in Israël niet kan, dan doe ik het wel ergens anders.' Vanaf het moment dat iets technisch mogelijk is zal niemand de technologie nog stoppen. Dat heeft gevolgen voor ons persoonlijk leven. Neem nu dat echtpaar in Hooguit 17: de vrouw is zwanger, ze heeft het embryo genetisch laten testen en ze overweegt abortus want er is een afwijking geconstateerd; het kind zal later wellicht leerproblemen hebben. Maar een nieuwe baby maken heeft alleen zin als ze zeker weet dat het DNA van haar man perfect is. Dus stuurt ze ook hem naar de genetici.''

Sobol kijkt wanhopig. ,,Waar moet dat heen? Stel dat je ergens solliciteert. Via internet is de werkgever erachter gekomen dat één van jouw chromosomen een klein defectje heeft. Die baan kun je dan wel vergeten. Je hoeft tegenwoordig maar een minuscuul gebrek te hebben en je wordt weggesmeten. Stom, want niet de volmaakte maar de onvolmaakte mens is de motor van de vooruitgang. De gebrekkige mens presteert méér. Omdat hij zijn handicap met creativiteit en wilskracht compenseert. Een volmaakt mens heeft niets om naar te streven; het kàn niet anders of hij degenereert.''

Volmaakt zijn de personages in Hooguit 17 nog niet. Maar met hun degeneratie zijn ze al een eind op weg. Ze leven in overvloed; het snelle geld heeft hen bedorven. Dat geldt zelfs voor de jeugd. De hoofdpersoon is een hooguit zeventienjarige hacker die met het bedenken van computerspeeltjes astronomische bedragen opstrijkt. ,,Zijn generatie'', zegt de 62-jarige auteur meewarig, ,,is gezwicht voor de grote verleiding van de hightech-revolutie. In no time verdienen die kids miljoenen en dan weten ze niet meer wat ze met hun leven moeten doen. De hacker in mijn drama zit in een crisis. Aan de ene kant vindt hij het wel gemakkelijk zo. Aan de andere kant beseft hij dat hij onmiddellijk met die business moet kappen.''

Wat is er verkeerd aan om creatief computerend de tijd door te komen en daar ook nog een centje aan over te houden?

,,Creatief zijn is niet verkeerd, maar je hebt wel een probleem wanneer het systeem je opeet. Zodra je op bent word je weggepleurd, je bent overbodig geworden. Dus er zit iets goed fout met de vrije markt die steeds meer overbodigen creëert. Er is geen menselijkheid meer.''

Hooguit 17 speelt zich af op een tuinfeest. Kunstenaars, zakenlui en ministers: tout le monde is uitgenodigd. Maar door wie precies? Sobol doet geheimzinnig: ,,Die tuin is een metafoor voor de Hof van Eden. De Hof van Eden heeft een eigenaar: God. Bij mij weet niemand meer wie de eigenaar ofwel de gastheer is. Dat kan de gasten niets schelen. Als ze zouden beseffen dat zij in de tuin te gast waren zouden ze zich wel wat beter gedragen.'' Bedoelt Sobol dat wij, gasten op deze aarde, op zoek naar de gastheer moeten, naar God de Vader himself? Moeten we weer gaan geloven?

,,Ik weet het niet. Ik geloof maar in één ding: in het belang van de andere persoon. Vanavond wil ik niet tegen mijn vrouw zeggen: ik heb met een journalist gesproken. Ik wil haar kunnen vertellen: ik heb met die en die gesproken en dat was interessant. Hoe heet u ook alweer?'' Beminnelijk buigt de schrijver naar de andere persoon toe en hij fluistert: ,,Die tuin, die staat natuurlijk voor onze maatschappij. Vanwege de absentie van de eigenaar is alles toegestaan. Behalve dan dat beveiligingsmannen de boel streng bewaken. Zij staan klaar om tussenbeide te komen bij het minste of geringste teken van onrust. Er is een dreiging van buitenaf en van binnenuit.''

Zoals in Israël? ,,Zoals bij jullie. We zitten al middenin de war of civilisations. Die oorlog wordt met steeds krankzinniger wapens gevoerd. De Amerikaanse soldaten in Afghanistan waren van veruit bestuurde wandelende computers. De computer is de toversleutel van deze tijd. We denken dat we er alles en iedereen mee kunnen beheersen. Maar in elk sprookje is de toversleutel een obstakel, een hindernis tussen het personage en de echte wereld. Mijn hoofdpersoon gooit zijn computer weg. Hij wìl die toversleutel niet meer. Misschien is dat het begin van onze redding.''

`Hooguit 17' is tot en met 6 april te zien in het Compagnietheater te zien. Aanvang: 20.00 uur. Inl.: (020) 5205320 of www.theatercompagnie.nl.