Diderot maakt zich zorgen

Een van de mensen die een overdreven voorstelling van de moeilijkheid van het blindschaak hadden was de Franse filosoof Denis Diderot, die in 1782 zijn vriend François-André Danican Philidor ernstig waarschuwde.

,,Ik ben allerminst verbaasd dat in Engeland alle deuren dicht blijven voor een groot musicus en open staan voor een groot schaker; wij hier zijn trouwens niet veel verstandiger'', schreef Diderot in de laatste brief die van hem bewaard is gebleven. Als componist zou Philidor volgens hem meer blijvende roem vergaren dan met de blindschaaksimultaans die hij in Londen gaf. Als die dan nog goed betaald zouden worden zou het nog vergeeflijk zijn, maar met bijna bovenmenselijke inspanningen het verstand op het spel zetten voor een karig honorarium vond Diderot onbegrijpelijk.

Hij schreef: ,,Ik wens u geluk en gezondheid. Ja, als men meteen zou sterven tengevolge van een dergelijke inspanning; maar stel u voor dat u twintig jaar lang een object van medelijden zou zijn.'' Als Philidor door het blindschaak zwakzinnig zou zijn geworden, bedoelde Diderot.

Philidor speelde twee of drie partijen tegelijk blind. Achteraf is het moeilijk te begrijpen waarom dat toen zo'n opzien baarde. Wie dat niet kan is geen goede schaker, zou je tegenwoordig zeggen. Blijkbaar was het schaakbord aan het eind van de achttiende eeuw nog zo'n onbekend gebied dat er in de hele wereld slechts één goede schaker was volgens onze moderne maatstaven.

Waar Diderot wel gelijk in had, was dat het blindschaak een oppervlakkig kermisvermaak is zonder werkelijke waarde. Er is intussen gebleken dat sterke schakers die zich goed geoefend hebben tientallen partijen tegelijk blind kunnen spelen. De leek staat paf, maar de schaakliefhebber bedenkt dat de partijen die ze spelen als ze bord en stukken mogen zien, toch van hogere kwaliteit zijn.

Aan de recordverbeteringen van vroeger doen de topspelers tegenwoordig niet meer, omdat ze hun geld op andere manieren kunnen verdienen, en de enige gelegenheid waar nu blindschaak op hoog niveau kan worden gezien is het jaarlijkse Ambertoernooi in Monaco.

Vreemd eigenlijk. Bij dat toernooi is nauwelijks publiek. Sponsor Joop van Oosterom is niet geïnteresseerd in publiekswerving, hij laat het toernooi organiseren voor zijn eigen lol. In de zaal en in de perskamer zitten vrienden en familieleden van de spelers. Zeer zelden loopt een verdwaalde toerist binnen die zich vervolgens weer snel uit de voeten maakt. Het blindschaak, een knieval van het verstand voor het grote publiek, speelt zich hier af zonder toeschouwers.

Alexander Morozevitsj was met 4 uit 4 in de eerste week de meest gewiekste blindschaker, maar de aardigste partij werd gespeeld door Alexey Shirov.

Wit Shirov-zwart Piket, Ambertoernooi, blind. Bedenktijd 25 minuten plus 20 seconden per zet.

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 d7-d6 8. c2-c3 0-0 9. h2-h3 Pc6-a5 10. Lb3-c2 c7-c5 11. d2-d4 Dd8-c7 12. Pb1-d2 c5xd4 13. c3xd4 Tf8-d8 Een zet uit de oude doos met de bedoeling een keer d6-d5 te spelen. 14. b2-b3 e5xd4 15. Lc1-b2 Pa5-c6 16. Pf3xd4 Pc6xd4 17. Lb2xd4 Lc8-e6 18. Pd2-f3 In Grisjtsjoek-Kasimdzjanov, Wijk aan Zee 2002, werd 18. Tc1 Da5 19. Pf1 gespeeld, wat ook niet makkelijk voor zwart bleek. 18...h7-h6 19. Ta1-c1 Dc7-a5 20. Lc2-b1 Ta8-c8 21. Tc1xc8 Le6xc8 Misschien was 21...Txc8 het beste, met goede remisekansen ondanks het pionverlies na 22. Lxf6 Lxf6 23. Dxd6 22. Te1-e2 Shirov had dit al eens in een blindpartij in het Ambertoernooi van 1996, waar Shirov-Xie Jun na 22. Lb2 d5 23. exd5 Txd5 snel remise werd. 22...Lc8-b7 Dit laat de koningsvleugel onbeschermd tegen de witte aanval. 23. Pf3-h4 g7-g6 24. Dd1-c1 Kg8-h7 Meteen 24...Kg7 scheelt nog een tempo, al zou het ook heel erg voor zwart zijn. 25. Dc1-f4 Kh7-g7 26. Df4-g3 Er is geen verdediging meer tegen de dreigingen 27. Pf5+ of 27. Pxg6 gevolgd door e5. 26...Kg7-f8 27. Ph4xg6+ Aardiger dan het simpele 27. De3 27...f7xg6 28. Dg3xg6 Da5-a3 29. Te2-e1 Da3-b4 30. Te1-d1 Pf6-e8 31. Dg6xh6+ Kf8-f7 32. e4-e5 d6xe5 33. Lb1-g6+ Kf7-e6

MmMdhmMm

mimMcMmM

gmMmlmIE

mgmMaMmM

MeMCMmMm

mGmMmMmG

GmMmMAGm

mMmJmMFM

34. Lg6-f5+ Scherp rekenwerk kan Shirov altijd worden toevertrouwd, ook als hij blind speelt. 34...Ke6xf5 35. g2-g4+ Kf5-e4 36. Dh6-g6+ Ke4-f3 Ridderlijk laat zwart liever een snel mat toe dan de hopeloze stelling na 36...Kd5 37. Lb6+ te spelen. 37. Dg6-f5+ Kf3-e2 38. Df5-d3 mat.