`Wij laten ons niet vernederen door grillige eisen van Bush'

Voorzitter Amien Rais van het Indonesische Volkscongres, even op bezoek in Nederland, maakt er geen geheim van dat hij aast op het presidentschap. De huidige regering noemt hij de meest corrupte uit de geschiedenis.

Amien Rais vindt de Amerikaanse president George Bush ,,niet erg intelligent''. De huidige Indonesische regering is volgens hem ,,de meest corrupte regering uit de geschiedenis''. Ook de toestand van de Indonesische economie beschijft de voorzitter van de Majelis Permusyawaratan Rakyat (MPR, raadgevend Volkscongres) in een one-liner: ,,Het gaat so far, so bad''.

Prof.dr. Amien Rais is oud-voorzitter van de islamitische massaorganisatie Muhammadiyah (met 27 miljoen aanhangers) en volgens sommigen de man die tussen 1998 en 2001 met zijn agitatie drie presidenten ten val bracht (Soeharto, Habibi en Abdurrahman Wahid). In zijn huidige waardigheid is hij in ieder geval niet voorzichtiger geworden in zijn formuleringen. ,,Als ik mijn scholing alleen in Java had gekregen, zou ik omzichtiger zijn geweest met mijn woorden'', zei Rais gisteren toen hij voor een bliksembezoek in Nederland was, ,,Maar ik heb in Amerika gestudeerd en praat dus niet in de bekende zigzagstijl van mijn landgenoten.'' En zo komt Rais er rond voor uit dat hij ,,zeer gemotiveerd is'' de volgende president van Indonesië te worden.

Vorig jaar augustus heeft `zijn' Congres, het hoogste democratische orgaan van Indonesië, een wet aangenomen die rechtstreekse presidentsverkiezingen mogelijk maakt. Voorheen was de presidentskeus een van de taken van het Congres. ,,Ik denk dat mijn kansen nu fifty fifty zijn'', zegt Rais bescheiden. Bij de democratische verkiezingen in 1999 haalde zijn Partij van het Nationale Mandaat (PAN) overigens slechts 7,8 procent van de stemmen.

Rais negeerde de herdenkingsplechtigheid in Den Haag afgelopen woensdag van de oprichting van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), maar sprak op een symposium van het Leidse International Institute for Asian Studies (IIAS) de uitwerking van de terreuraanslagen in de VS vorig jaar september op de Indonesische samenleving.

Rais verzet zich tegen het beeld, door hem toegeschreven aan de Singaporese oud-premier Lee Kwan Yu, dat het internationaal terrorisme wortels heeft in Indonesië. ,,Wij waren boos op Lee Kwan Yu'', zegt Rais. De Indonesische generaal Hendropriyono die aanvankelijk iets soortgelijks zei (namelijk dat Al Qaeda een basis heeft in Indonesië), heeft zijn woorden later teruggenomen. ,,In uw land zou zo'n militair worden ontslagen, bij ons vinden we dat een wijze en verstandig man.'' Volgens Rais is de invloed van de strijdkrachten op de Indonesische politiek nog altijd aanzienlijk. ,,Maar die invloed neemt onherroepelijk af, zij het langzaam. Net als de zon die ondergaat.''

Rais toont zich bijzonder geïrriteerd over de opstelling van de Amerikanen sinds 11 september. ,,Dat Bush in zijn toespraak op 20 september zei dat iedere staat, iedere regio moest kiezen tussen de VS en het terrorisme, dat was zeer onintelligent. Wij steunen de strijd tegen het terrorisme, maar wij zullen nimmer troepen sturen naar Afghanistan. Wij horen niet tot het Westen. Wij zijn niet de loopjongens van de Amerikanen. En wij zijn niet van plan ons blindelings te vernederen door iedere grillige eis van president Bush.''

Ook de opmerking van de Amerikaanse onderminister van Defensie, Paul Wolfowitz, dat de oorlog in Afghanistan eventueel zou worden voortgezet in de Philippijnen, Maleisië en Indonesië is de voorzitter van het Volkscongres in het verkeerde keelgat geschoten. ,,Als minder ontwikkelde natie kunnen wij ons niet verdedigen tegen zulke taal. Maar we zullen ons in de toekomst wel teweerstellen tegen lieden die vuil in ons gezicht werpen.''

De voormalige moslimleider wil niet dat moslims in Indonesië op één hoop worden gegooid met de Talibaan. ,,De Talibaan zijn een reductio ad absurdum van de Islam.'' En als er Indonesische jongeren zijn gesignaleerd in T-shirts met Bin Laden erop, dan moet dat worden begrepen als een ,,verzet tegen de nationale status-quo in Indonesië zelf'', meent Raïs. ,,Negenennegentig procent van onze mensen weet niet eens wie Bin Laden is.''

Evenmin is Rais er voorstander van om Indonesië om te vormen tot een islamitische staat. ,,Ook al is 87 procent van alle Indonesiërs moslim, wij houden vast aan de Pancasila, de staatsleer van de grondleggers van onze natie Soekarno en Hatta, die de gelijkwaardigheid garandeert van alle religies binnen onze landsgrenzen.''

Rais signaleert weinig vooruitgang in eigen land sinds het aftreden van Soeharto in mei 1998. Het land dreigt uiteen te vallen en de economie blijft in de versukkeling. Het grootste probleem is nog steeds de corruptie op alle niveau's. ,,Die is in de huidige regering erger dan ooit. Corruptie is onze levenswijze geworden. De echtgenoot van de president Megawati, Taufik Kiemas, wordt bijvoorbeeld de `stofzuiger' genoemd, omdat hij alle zaken van groot tot klein opzuigt.''

Sprekend over zijn mogelijke presidentschap zegt Rais: ,,Ik ben niet corrupt en ik zal tot de dag dat ik sterf zo god het wil niet corrupt worden. Corruptie en machtsmisbruik kunnen alleen bestreden worden door mensen wier geweten niet is belast. Ik kan zeggen dat ik in mijn functie als voorzitter van het Congres drie keer ben benaderd door mensen die mij wilden omkopen. Maar ik heb dat kunnen weerstaan met waardigheid en behoud van zelfrespect en zonder het gebruik van grove taal.''

Als het om de VOC gaat, vindt Rais dat het tijd is om ,,te vergeven maar niet te vergeten''. Maar hij zegt ook: ,,Het heeft geen nut om steeds in het verleden te duiken. Laten we geen oude koeien uit de sloot halen.'' Hij vindt het belangrijker dat Jakarta en Den Haag ,,wederzijds voordeel halen uit goede en productieve relaties''. Daaraan heeft de Congresvoorzitter zelf overigens deze week geen bijdrage kunnen leveren aangezien voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer geen tijd hadden hem te ontvangen. Hetzelfde overkwam in de zomer van 1999 Abdurrahman Wahid. Drie maanden later was hij president.