Rosenmöller voorop in strijd tegen Fortuyn

De lijsttrekkers van de belangrijkste politieke partijen hebben gisteren aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam opnieuw de degens gekruist. De blamage van het debat met Fortuyn van 6 maart moest worden uitgewist.

Het eigenlijke tv-debat tussen de lijsttrekkers was al afgesloten en het vragenuurtje voor studenten begonnen toen Rosenmöller (GroenLinks), toch al de grote vechtersbaas van de middag, Fortuyn een slag toebracht die in de zaal als fataal overkwam.

,,Als jij wordt bekritiseerd op je kwetsbare punten, maak je theater en ga je niet meer in op de inhoud, daar zit jouw zwakte'', zei Rosenmöller toen het – voor de zoveelste keer deze middag – over Fortuyns houding tegenover buitenlanders ging. Terwijl de zaal met honderden studenten van de Erasmus Universiteit juichte, bevroor Fortuyn. Seconden lang keek hij broedend de zaal in, toen deed hij zijn microfoontje en zendertje af en legde die met ingehouden woede voor zich op tafel. Rosenmöller maakte de slag die hij de als debater gevreesde Fortuyn had toegebracht, vakkundig af: hij maakte eerst een hoofdgebaar van verstandhouding naar de zaal, van `kijk hem nou eens'. En vervolgens stak Rosenmöller de morele verliezer van de scène een hand toe, die deze afwees. Nog net leek Fortuyn, gewend als hij was aan overwinningen in de campagne, de verleiding te kunnen weerstaan op te staan en weg te lopen.

De sof van het tv-debat op 6 maart, toen Fortuyn triomfeerde over de lijsttrekkers Melkert (PvdA) en Dijkstal (VVD) die als verliezers in de gemeenteraadsverkiezingen hun houding tegenover de nieuweling niet konden bepalen, leek met deze scene tijdens het debat van gisteren in één keer goedgemaakt. Niet door Melkert of Dijkstal, maar door Rosenmöller, die daardoor in één klap van een risicoloze outsider in Fortuyns strijd tegen de gevestigde partijen tot een hoofdrolspeler lijkt geworden.

Melkert en Dijkstal hadden, zo leek het, opnieuw voor afstand tot Fortuyn gekozen. Niet door hem te negeren, zoals op 6 maart, maar door zich zo min mogelijk uit hun staatsmannelijke onverstoorbaarheid te laten brengen.

Melkert legde daarbij af en toe nog scherpte aan de dag, als hij werd geprovoceerd. Dijkstal had meer van een toneelspeler, die in het verkeerde stuk op de Bühne was gestapt en daar pas gaandeweg achter kwam. Op het tv-scherm leek het alsof hij, nadat hem duidelijk was geworden dat dit debat zich niet leende voor lange uiteenzettingen met enerzijdsen en anderzijdsen, gewoon weinig aan het woord kwam. Maar voor de toehoorders in de immense aula was duidelijk dat Dijkstal in gedachten elders verkeerde. Geheel rechts aan tafel zittend, naast maar zo ver mogelijk van Fortuyn, volgde hij grote delen van het gesprek op het grote videoscherm dat boven de hoofden van de lijsttrekkers was opgehangen, alsof hij keek naar iets waaraan hij niet zelf deelnam.

Achteraf verklaarde Dijkstal de bleekheid van zijn optreden uit een afkeer van simplificatie en verantwoordelijkheidsbesef, die hem verhinderd zou hebben ferme uitspraken te doen over onderwerpen als de WAO, die nog in het zittende kabinet aan de orde komen. Hoe zijn optreden zich verhoudt met recente beloften uit de VVD, dat de liberalen meer in de aanval willen gaan en duidelijk willen zijn, bleef daarbij onhelder. [Vervolg DEBAT: pagina 3]

DEBAT

Fortuyn maakte kwetsbare indruk

[Vervolg van pagina 1] Onderhoudend waren ze zeker - de ruim twee keer twintig minuten tv-debat waarin de lijsttrekkers van de vijf grootste partijen plus Fortuyn voor het eerst gezamenlijk op inhoud de degens kruisten. Nieuwe programmatische inzichten of verschillen traden niet aan het licht, of het zou moeten zijn dat het streven van Balkenende (CDA), soft drugs te verbieden, door alle andere aanwezigen als nogal ridicuul werd ervaren.

Hoewel hij het debat af en toe naar zich toe wist te trekken of te ontregelen, draaide niet alles gisteren om Fortuyn en wisten de gevstigde lijsttrekkers af en toe ook hun onderlinge verschillen over het voetlicht te brengen. Toch waren alle ogen natuurlijk toch gericht op Fortuyn, die er gisteren bepaald niet in slaagde de show te stelen.

De nieuwkomer maakte, zoals gewoonlijk, een scherpe indruk maar bleek toch kwetsbaar. Zoals toen hij, bij het onderwerp integratie, uit zijn boek wilde gaan voorlezen en daar door Balkenende vanaf gehouden werd met de woorden ,,dat weten we nu wel, voor 14,95 kunnen we het allemaal lezen''.

Op zulke momenten leken Fortuyns zelfvertrouwen en goede humeur zwaar op de proef te worden gesteld. Net als wanneer Melkert ,,flauwekul, u weet niet waarover u praat'' zei. Of wanneer hij werd aangevallen door De Graaf (D66), in wie Fortuyn geen waardig tegenstander lijkt te zien. En helemaal wanneer de zaal, die geslaagde polemische voorzetten van alle debaters met een open doekje beloonde, tégen hem klapte. Fortuyn is gewend dat zalen aan zijn voeten liggen.

Op dat soort momenten viel Fortuyn even stil, vouwde de handen, zoekend naar een nieuw moment om toe te slaan.

Lang leek het alsof Fortuyn in de goede afloop bleef geloven - totdat Rosenmöller voor het démasqué zorgde.

hoofdartikel: pagina 7

dossier: www.nrc.nl