Rockactivist Bono smeedt een `As van het Goede'

President Bush spreekt vandaag op de VN-conferentie in Monterrey over hulp van de VS voor arme landen. U2-zanger Bono ijverde met succes voor een verhoging ervan. De kruistocht van een Ierse rockster.

Rockidolen veranderen de wereld niet, maar geldt dat ook voor Bono (41), zanger van de Ierse band U2? De grootste rockster van deze tijd (geschat vermorgen: 113 miljoen euro) voert al jaren een kruistocht voor schuldverlichting van arme landen en tegen armoede en aids en bestookte daarvoor al wereldleiders als VN-chef Annan, Paus Johannes Paulus II, Mandela, Clinton, Blair, Poetin en Schröder. De afgelopen maanden smeedde Bono een onvermoede coalitie met de Republikeinse regering in Washington, een `As van het Goede' zoals The Guardian het noemde. Met atypische fans als senator en ijzervreter Jesse Helms (80), scepticus inzake buitenlandse hulp en vaak beschuldigd van racistische en antihomoreflexen, die tot tranen geroerd werd door Bono en zijn hulp- en aidsstandpunten versoepelde; minister van Financiën Paul O'Neill, evenmin een gulle donor, die binnenkort ,,met mijn goede vriend Bono'' naar Afrika reist om te onderzoeken hoe hulp daar uitpakt; en president George W. Bush, die Bono in zwarte outfit, met oorbel en blauwe zonnebril vorige week ontving in de Oval Office voor een gesprek over aids en buitenlandse hulp, hem liet meerijden in de presidentiële limo en met hem aan zijn zijde aankondigde dat hij voor de komende drie jaar vijf miljard dollar extra steun aan arme landen geeft.

Een verrassende ommezwaai die volgens Bush-medewerkers mede te danken was aan Bono's campagne. Bush zei bij zijn aankondiging dat vice-president Cheney op zeker moment de Oval Office binnenkwam met de tijding: ,,Jesse Helms wil dat we naar Bono's idee luisteren.'' Bono, zei Bush, ,,is bereid om de leiding te nemen ten einde te bereiken wat zijn hart hem ingeeft, en dat is dat niemand, niemand in de wereld in armoede en hopeloosheid moet leven.''

Door de extra hulp, die inmiddels structureel is geworden, wacht Bush vandaag een warmere ontvangst dan gedacht op de VN-top voor ontwikkelingssamenwerking in Monterrey. Zo werkt de kruistocht van Bono, die net als anderen de extra Amerikaanse steun slechts een ,,aanbetaling'' vindt, door binnen de VN. En Washington is nog niet van hem af: de rockster keert terug, zegt hij, ,,voor een nog grotere cheque'', nu hij zijn ,,voet tussen de deur'' heeft.

Is Bono (geboren: Paul Hewson) een Realpolitiker of een messias in jeans? Rockactivisme bestaat al sinds George Harrison begin jaren zeventig opkwam voor Bangladesh en Bob Geldof in de jaren tachtig met Live Aid geld inzamelde voor Afika. Maar het lobbyisme van Bono, al twee decennia wereldleider in basale, melodieuze rock met een achterban waarvan regeringschefs duizelen, is gericht op het verwerven van politieke invloed. Houwdegen Helms tegen The New York Times: ,,Je ziet de stralenkrans om zijn hoofd. Hij is door de Heer gestuurd om iets te doen.'”[Vervolg BONO: pagina 5]

BONO

Als het moet luncht Bono met Satan

[Vervolg van pagina 1] Bono zegt in de media dat hij zijn roem pragmatisch gebruikt: ,,Ik zit in een positie waar ik andere mensen kan helpen door machtige personen te ontmoeten en ik zou gek zijn als ik dat niet zou doen.'' Hij erkende vorige maand dat zijn connectie met de conservatieven weinig alledaags is: ,,Het geweldige in de omgang met Republikeinen is dat het zeer, zeer, zeer onhip voor ons beiden is. We moeten dat `good guys' en `bad guys' eruit halen en gewoon een dialoog voeren. Als we onze krachten bundelen, kunnen we vooruitgang boeken.'' Hij bewerkte, deels samen met rockcollega Bob Geldof en tussen optredens door, een groep rechts-christelijke senatoren en de toplaag van de regering, zoals minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell en nationaal veiligheidsadviseur Condoleezza Rice.

Bij de drie andere U2-leden riep zijn missie vragen op. Is een nauwe band met weinig verlichte types als Helms geen risico voor het straatimago van U2? Gitarist `The Edge' had, zoals Bono in The Guardian opmerkte, gevraagd: ,,Je gaat toch zeker niet op de foto met Bush?'' Bono antwoordde: ,,Ik zou zelfs met Satan lunchen als er zoveel op het spel stond.''

Zijn missie past in de toenemende flirts van politiek en diplomatie met het sterrendom. De Verenigde Naties gebruiken steeds vaker rock-, film- en sportvedetten om complexe vraagstukken bij burgers te laten doordringen. Maar Bono's kruistocht is in hoge mate ook persoonsgebonden. U2, met Bono als songschrijver, mengde van meet af aan muziek met politiek, vanaf het eerste album `Boy' in 1980. Een vroege superhit als `Sunday Bloody Sunday' ging over de strijd in Noord-Ierland, en dat politieke engagement bleef een rode draad tot en met de jongste hit `Walk On', opgedragen aan de Birmese vrijheidstrijder Aung San Suu Kyi.

U2 ondersteunt Amnesty International, Greenpeace en soortgelijke organisaties, en deed mee aan alle grote liefdadigheidsprojecten van de laatste twintig jaar: van Live Aid tot Artists against Apartheid. Bono was nooit wars van het politieke gebaar. Begin jaren negentig probeerde hij elke avond tijdens de Amerikaanse toernee vanaf het podium vergeefs president Bush sr. te bellen voor een kritisch onderhoud. En in 1995, toen U2 in Parijs weer een MTV Award voor beste groep incasseerde net nadat Frankrijk kernproeven had gehouden, viel hij Jacques Chirac aan: ,,Wat een stad, wat een avond. Wat een bom, wat een fout. Wat een rukker heeft u als president.''

Deze prekerigheid is nu ingehaald door pragmatisme. Bono begon zich in 1985 na het Live Aid Concert, waarmee ruim 200 miljoen dollar voor voedselhulp aan Ethiopië werd ingezameld, af te vragen of het juist was om arme landen te vragen hun schulden terug te betalen. Hij en zijn vrouw gingen toen naar Ethiopië en werkten zes weken in een weeshuis. Wat hij 's ochtends bij het opstaan aantrof, vergat hij nooit meer, vertelde hij Time: ,,Je liep je tent uit en telde lichamen van dode en verlaten kinderen. Of erger, een vader van een kind liep op je af en probeerde je zijn kind te geven zeggend: `Neem jij het maar, want als dit jouw kind is, zal het niet doodgaan'.''

Deze ervaring bepaalde eind jaren negentig mede zijn inzet voor schuldkwijtschelding of -verlichting voor arme landen, via campagnes als `Jubilee 2000' en `Drop the Debt'. Bono dook op bij topontmoetingen van de G8, de zeven rijkste industrielanden en Rusland, en onlangs bij het World Economic Forum in New York, waar hij met Microsoft-tycoon Bill Gates een Marshall-plan voor Afrika bepleitte. Bono helpt samen met Gates mee een nieuwe campagneclub op te richten: DATA (Debt, Aids, Trade for Africa). Wat DATA beoogt, meldde Bono in een schriftelijke verklaring vol statistieken vorige week na zijn gesprek met Bush: ,,Afrika heeft dringend meer hulp nodig, schuldverlichting, eerlijke handel en oprechte steun in de strijd tegen aids. We hebben tot nu toe langs de kant gestaan met gieters terwijl dit continent in brand aan het vliegen is.'' Bush had volgens mediaberichten tegen Bono gezegd dat aids vergelijkbaar was met genocide.

Volgens Geldof imponeert Bono zijn gesprekspartners: ,,Hij is charismatisch. En de politici kunnen thuiskomen bij hun dochters en zeggen: `Ik heb vandaag een gespek met Bono gehad'.'' Bovendien beschikt hij over feitenkennis, zeggen velen. Bono is min of meer student geworden van de Harvard-econoom Jeffrey Sachs, met wie hij naar Oeganda, Malawi en Ghana reisde. ,,Ik ga naar bed met rapporten van de Wereldbank'', aldus Bono. Ook minister van Financiën O'Neill moest toegeven dat Bono ,,veel'' van de materie afweet. Hij wilde Bono eerst niet ontvangen en zag hem als ,,weer een beroemdheid die mij wil gebruiken'', maar nu gaan ze samen naar Afrika.

Bijna een bekering was Bono's ontmoeting met de religieuze senator Helms. Bono zei volgens The Guardian tegen hem ,,dat 2103 teksten in de bijbel betrekking hebben op de armen en dat Jezus slechts één keer spreekt over oordeel en dat gaat niet over homoseksuele of seksuele moraliteit, maar over [alle] moraliteit. Ik citeerde dat vers van Mattheus hoofdstuk 25: `Ik was naakt en Gij kleedde mij.' Hij was in tranen. Later vertelde hij mij dat hij zich schaamde over wat hij voorheen over aids dacht.'' Helms, met stok, bezocht vorig jaar een concert van U2.

Bono weet dat wereldpolitiek meer tijd vergt dan een stadion met één heupbeweging in extase brengen. Nu de regering aan een nieuw aidsplan werkt, zal hij de Republikeinen blijven bestoken. Tijdens het recente optreden van U2 bij de Superbowl in New Orleans, live op televisie, raakte de U2 de Amerikaanse volksziel: Bono droeg de Amerikaanse vlag aan de binnenkant van zijn jack, op een scherm waren alle namen van de slachtoffers van 11 september te zien, en de twee songs `Beautiful Day' en `Where The Streets Have No Name' fungeerden als hart onder de riem voor een geplaagde natie. Wie zoiets kan, is moeilijk te negeren. In het Witte Huis noemen ze Bono naar zijn zeggen al `De Plaag'.

muziek U2: www.nrc.nl