`Hij verwees mij door om geld te verdienen'

Twee patiënten dienden een klacht in tegen een Zwolse specialist die vanuit het ziekenhuis patiënten doorverwees naar zijn privé-kliniek. Wie controleert de bijklussende arts?

Een halve dag reisde Diana A. begin januari door Nederland, op weg naar `de man die wonderen kan verrichten'. In die termen had de Whiplashvereniging gesproken over zenuwarts H. Busard uit de Isalaklinieken in Zwolle.

Viereneenhalf jaar geleden liep Diana een whiplash op na een auto-ongeluk. De klachten bleven – hoofd-, nek- en rugpijn, plus concentratie- en geheugenproblemen. ,,Tweehonderd procent goede hoop had ik'', zegt ze. ,,Niet op een wonder, de huisarts had uitgelegd dat mijn whiplash nooit meer overgaat. Ik hoopte op betere medicatie en minder pijn.''

Het liep anders. Twee dagen na haar consult bij Busard in de Isalaklinieken vond Diana in haar brievenbus een offerte voor een éénjarige behandeling à 8.948 euro in de Zwolse privé-kliniek Operant. Bij navraag bij de Kamer van Koophandel bleek Busard de eigenaar van dit bedrijf te zijn. ,,Hij verwees mij door om geld te verdienen'', vindt Diana. Ze diende bij het ziekenhuis een klacht in tegen de specialist. De raad van bestuur stelde een onderzoek in. De uitkomst daarvan wordt een dezer dagen verwacht.

Nadat hij over Diana's verhaal had gelezen, diende ook rijexaminator Jan Bout een klacht in tegen Busard. Volgens Bout begon de specialist ook tegen hem vrijwel direct over Operant. ,,Hij zei dat hij zijdelings bij het bedrijf betrokken was, als adviseur.'' Bout hapte toe en begon in januari 2001 een reïntegratietraject bij Operant. Na drie maanden haakte hij teleurgesteld af. ,,De behandeling is gebakken lucht. Geld verdienen is er het belangrijkste motief.'' Toen hij klaagde, stelde Busard volgens Bout voor de behandeling voort te zetten in de Isalaklinieken, in ruil voor het geld dat al aan Operant was betaald. ,,Niemand beschermt je tegen de commerciële hersenspinsels van een arts'', vindt Bout. Volgens Diana's advocaat, M. de Witte, handelt Busard in strijd met de eed van Hippocrates en het Burgelijk Wetboek. ,,Een arts moet uitsluitend het belang van de patiënt dienen.''

Volgens de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) zijn er ,,voldoende regels'' die private initiatieven van specialisten ,,afdekken''. Elke specialist in een algemeen ziekenhuis moet een `toelatingsovereenkomst' tekenen, een contract waarin staat dat hij toestemming moet vragen voor activiteiten buitenshuis en indien gewenst `openheid en inzage' hierover moet geven. Volgens de NVZ ,,vindt altijd een gesprek plaats tussen directie en specialist'' als deze buitenshuis gaat werken. ,,Dan worden afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over doorverwijzen, en wordt gekeken of de specialist de belangen van patiënt en ziekenhuis niet schaadt.''

Maar de Orde van Specialisten laat weten dat dit in de praktijk vaak niet gebeurt. Volgens Busard stelde de directie van de Isalaklinieken hem inderdaad geen vragen over zijn werkzaamheden bij Operant. Toestemming vroeg en kreeg hij. Voor verder commentaar was hij niet bereikbaar. Een andere specialist, H. van Rappard, plastisch chirurg in het Catherinaziekenhuis in Eindhoven, kon een aantal jaren geleden ook ongestoord in een privé-kliniek gaan werken. ,,Ik heb toen geen toestemming gevraagd en de directie heeft ook geen vragen gesteld'', zegt hij. Die verwacht hij later dit jaar evenmin als hij met twee maten zelf een privé-kliniek begint. ,,Afspraken maken is niet nodig als er vertrouwen is.''

De grenzen blijken per ziekenhuis te verschillen. H. Eilert, hoofd medische staf in het ziekenhuis van Alkmaar, vindt het ,,onaanvaardbaar'' als een arts patiënten doorverwijst naar een privé-kliniek waar hij ook belangen heeft – ook al heeft hij toestemming gevraagd. ,,Bij ons mogen specialisten dat niet.''

Als de Alkmaarse specialisten overwegen buitenshuis te gaan werken omdat ze daar andere behandelmethoden tot hun beschikking hebben, aldus Eilert, onderzoekt het ziekenhuis of die niet alsnog binnen het ziekenhuis kunnen komen. ,,Als het een verantwoorde, goede techniek betreft, willen we die toch zelf aanbieden?'' Zes jaar geleden besloten enkele oogartsen volgens hem niet buitenshuis te gaan werken toen het ziekenhuis felbegeerde lasertechnieken introduceerde binnen het ziekenhuis.

Volgens H. Dupuis, hoogleraar medische ethiek aan de Leidse universiteit, is het grootste probleem dat elk toezicht op privé-klinieken en andere private instellingen ontbreekt. Een patiënt die vanuit het ziekenhuis wordt doorverwezen naar een privé-kliniek beseft dit niet. Jan Bout voer blind op het enthousiasme van Busard, zegt hij, gerespecteerd medisch specialist in het ziekenhuis in Zwolle, toen hij zich opgaf voor een behandeling in Operant.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg zegt nog nooit systematisch onderzoek te hebben gedaan in privé-klinieken. ,,Er is een grijs gebied van klinieken en andere bedrijfjes van artsen, van wie onduidelijk is onder wiens toezicht zij vallen'', aldus een woordvoerder. Onduidelijk is ook wat onder het begrip privé-kliniek valt, een definitie ontbreekt. ,,Wij maken ons daar zorgen over, er komt steeds meer wildgroei'', aldus de woordvoerder. Later dit jaar begint de Inspectie een eerste onderzoek in twintig privé-klinieken.

,Je moet ervan uitgaan dat een arts die de eed van Hippocrates heeft afgelegd, het belang van de patiënt dient en niet dat van hemzelf'', reageert de Orde. Dat vindt Dupuis ,,onzin''. ,,Het handelen van artsen behoeft toezicht. Het zijn mensen, ze maken dus fouten. De organisatiestructuur binnen een ziekenhuis of kliniek moet zó zijn dat zij behoed worden voor fouten of erop aangesproken worden als dit gebeurt. Dat is nu niet het geval.''