Gillian Slovo's cynische Waarheidscommissiethriller

Hoe gruwelijk de verhalen van de daders en de slachtoffers ten tijde van het apartheidsregime in Zuid-Afrika waren, is nauwelijks te bevatten. De dichteres Antjie Krog probeerde dat in De kleur van je hart door verslag uit te brengen van haar journalistieke betrokkenheid bij de Waarheids- en Verzoeningscommissie. De schrijfster Gillian Slovo, dochter van anti-apartheidsactivisten van het eerste uur Joe Slovo en Ruth First, verwerkt deze geschiedenis in een thriller.

In Red Dust krijgt de succesvolle advocate Sarah Barcant de opdracht haar vroegere leermeester Ben Hoffman bij te staan. In haar verdediging van Alex Mpondo moet ze zien te achterhalen wat er met hem gebeurd is. Tegelijkertijd moet de zaak duidelijk maken waar het lichaam van Alex' vriend Steve Sizela is. Algauw blijkt dat blanke daders halve waarheden spreken en dat de zwarte slachtoffers veel in het duister laten, doordat ze zich de precieze toedracht niet meer weten te herinneren of omdat ze worden geplaagd door schuldgevoelens en angst. Het resultaat is een machtsspel tussen slachtoffers en daders.

De boodschap van Slovo is een cynische: de waarheid is niet te achterhalen en vergeving is onmogelijk. Ze weet die te verpakken in een spannend verhaal. Vanuit de vele verschillende personages komt uiteindelijk de waarheid aan het licht. Maar met het streven naar een afgerond plot schiet Slovo haar doel voorbij: de boodschap strookt niet met haar opzet de waarheid omtrent Steve en Alex volledig aan het licht te brengen. Daarbij zijn de personages niet alleen zwart en wit van huidskleur, hun karakters zijn dat ook. Zo wordt dader Pieter Muller als volgt geïntroduceerd: `een gedrongen man met een groot, vierkant gezicht, priemende kleine ogen en zware kaken die zijn pafferige vlees omlaag trokken naar de verbleekte rossige baard boven zijn stierennek'. Wat de lezer van deze man kan verwachten, laat weinig aan de verbeelding over, en dat is jammer wanneer je ervoor kiest de Waarheidscommissie in fictie te beschrijven.

Gillian Slovo: Red Dust

Virago, 340 blz, € 11,80

De Nederlandse vertaling Rood stof (€ 22,50) verscheen bij De Geus