`Belang fundamenteel onderzoek onderschat'

Het `fundamenteel onderzoek' dreigt in de knel te komen, omdat steeds meer universiteiten en bedrijven eisen dat hun wetenschappers toepassingsgericht onderzoek doen. ,,Deze trend ondermijnt het fundament van het toepassingsgerichte onderzoek op de langere termijn.''

Dit schrijft de Stichting Technische Wetenschappen (STW) in haar jaarverslag. STW is een onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoekdie 20 procent van het onderzoek in Nederland financiert.

,,Vrij fundamenteel onderzoek, waarbij de onderzoeker wordt gedreven door nieuwsgierigheid en dat niet gericht is op direct resultaat, staat aan de basis van het toepassingsgerichte onderzoek'', zegt STW-directeur Leo Halvers. Bovendien is fundamenteel onderzoek steeds meer interdisciplinair. ,,En op het snijvlak van disciplines doen onderzoekers de meest onverwachte ontdekkingen. Als fundamenteel onderzoek in de kiem wordt gesmoord, hou je vernieuwing tegen.''

Universiteiten worden voor de financiering van hun onderzoek steeds afhankelijker van het geld dat ze van bedrijven ontvangen, zegt Halvers. ,,Het geld dat ze van de overheid en via NWO krijgen, is onvoldoende om al het onderzoek te financieren.'' Daarnaast laat de overheid financiering van een onderzoeksprogramma vaak gepaard gaan met de eis dat de universiteit eenzelfde bedrag bijpast, het matching. Dit bedrag is dan niet meer voor ongebonden fundamenteel onderzoek beschikbaar.''

Ook de Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid wees deze week in een brief aan de ministers Hermans (Onderwijs) en Jorritsma (Economische Zaken) op de gevaren van het afkalvende fundamentele onderzoek als gevolg van het matchen.

De noodkreet van STW is opmerkelijk, omdat de doelstelling van STW is om toepassingsgericht wetenschappelijk onderzoek te stimuleren. Naast overheidsgeld via NWO ontvangt STW 40 procent van haar budget van het ministerie van Economische Zaken. Halvers: ,,Juist bij aanvragen voor technisch wetenschappelijk onderzoek kijken we of het resultaat een warm onthaal zal vinden bij bedrijven.''

Tot vijf jaar geleden hadden grote bedrijven eigen researchlaboratoria waar uitstekend fundamenteel onderzoek werd verricht, zegt Halvers, die zelf jarenlang directeur is geweest van het Koninklijke Shell Laboratorium. ,,Maar bedrijven besteden langlopend onderzoek nu liever uit bij universiteiten, en doen alleen korte-termijn productgericht onderzoek.''

Als het fundamenteel onderzoek niet meer prioriteit krijgt, zegt Halvers, hebben we over vijf à tien jaar ,,gigantische problemen''. Momenteel merken we dat nog niet. Maar onderzoek betekent altijd lange-termijndenken. Een van de gevolgen zal zijn dat Nederland minder aantrekkelijk wordt als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven, verwacht Halvers. ,,Misschien dat zelfs de Philipsen en de Shells naar het buitenland vertrekken.''