Uniek landgoed bedreigd door woningbouw

De landgoederen langs de duinen worden bedreigd. In Bloemendaal zijn er plannen voor nieuwbouw in een duinvallei. Bezorgde burgers staan tegenover de gemeente, de provincie en de projectontwikkelaar.

,,Kijk, nijlganzen'', zegt natuurliefhebber Eric van Bakel, wijzend naar de toren van het voormalige psychiatrische ziekenhuis Meer en Berg op het gelijknamige landgoed, in de duinen van Bloemendaal. Kalm wandelt hij door de duinvallei, terwijl hij de lof steekt over een natuurlijk duinmeer dat wordt gevoed door kwelwater. Meer en Berg is een gebied waar, zeldzaam in Nederland, de overgang van de steile wand van de jonge duinen naar de strandvlaktes van de oude duinen nog zichtbaar zijn. ,,Alle stadia van duinen zie je hier min of meer terug'', zegt Van Bakel.

Het landgoed Meer en Berg wordt bedreigd door woningbouw. Een jaar of vier geleden kocht een projectontwikkelaar, Park Brederode, het terrein voor ongeveer 35 miljoen euro van de provincie Noord-Holland, onder toezegging dat er op het terrein zo'n 450 woningen neergezet konden worden. Er kwam fel protest van de Vereniging Behoud Landgoed Meer en Berg (1500 leden) die strijdt tegen de plannen van provincie, gemeente en projectontwikkelaar. Er zijn rapporten geschreven, symposia belegd. Dit plaatselijke drama heeft inmiddels één wethouder, van Progressief Bloemendaal, de kop gekost.

Ook de Stichting Duinbehoud wees op de kwestie Meer en Berg in een onlangs verschenen nota over de kust. ,,Het voorbeeld laat zien dat ondanks de aanzienlijke hoeveelheid overheidsbeleid voor bescherming van natuur en landschap, diezelfde overheid vaak een afweging maakt die daar lijnrecht tegenin gaat'', aldus de nota.

Wat hier gebeurt, typeert het tweeslachtig overheidsbeleid, zegt Eric van Bakel, die pal tegenover het natuurgebied woont. Van Bakel is als begeleider werkzaam voor de laatste groep patiënten van Meer en Berg die wachten op verhuizing naar locaties in Amsterdam. Tevens is hij consulent van Stichting Duinbehoud en kaderlid van de Vereniging Behoud Landgoed Meer en Berg. Van Bakel: ,,De provincie is behoeder van de natuur, maar had er belang bij om het terrein zo goed mogelijk te verkopen. Met de opbrengst moest immers de verhuizing van de patiënten naar verschillende locaties in Amsterdam bekostigd worden.''

Meer en Berg was het eerste instituut waar ,,lijders'' apart werden verpleegd in plaats van opgesloten. Het eerste krankzinnigengesticht van Nederland. In 1849 opende het door architect Zochers ontworpen gebouw zijn deuren. Het carrévormige gebouw heeft een vrouwen- en een mannenvleugel. Er staan verder op het terrein een mortuarium en een zusterhuis, monumentale panden die wat de vereniging betreft behouden moeten blijven. Later volgden elders op het terrein een aparte opnamekliniek, paviljoens en, nog maar twaalf jaar geleden, een sportcentrum annex keuken. De brandweer heeft er vanouds een kazerne. Twee jaar geleden werd in de opnamekliniek een asielzoekerscentrum gevestigd. Elders zitten sinds kort bolletjesslikkers vast in wat ,,de poepkliniek'' wordt genoemd. Antikrakers bewaken het voormalige zusterhuis.

Het 45 hectare grote gebied wordt veelvuldig bezocht door wandelaars, die verstrooiing zoeken op het terrein van het voormalige ,,gewijd gesticht'' zoals De Génestet ooit dichtte. Er staan negentig bomen die officieel tot monument zijn verklaard, waaronder een immens brede beuk, een negenstammige Hollandse linde en een driehonderd jaar oude zomereik. Er bloeien zeldzame plantjes zoals muskuskruid, maarts viooltje en voorjaarshelmkruid.

Het oorspronkelijke plan om het landgoed vol te bouwen lijkt van de baan, nadat een half jaar geleden Provinciale Staten van Noord-Holland de ,,stedelijke contour'' aanzienlijk beperkten. Wel is de gemeenteraad van Bloemendaal onlangs, met één stem meerderheid, een nieuwe samenwerkingsovereenkomst met de projectontwikkelaar aangegaan voor de bouw van 275 tot 350 woningen. Secretaris Ton Koelewijn van de Vereniging Behoud Landgoed Meer en Berg: ,,De grote vraag is nu waar die woningen komen.''

De vereniging heeft geen bezwaar als ze worden gebouwd in het voormalige hoofdgebouw en op de plaats waar nu nog de centrale keuken en het sportcomplex liggen, als vervolgens maar alle andere gebouwen verdwijnen of hooguit plaatsmaken voor minder volumineuze bouw. De projectontwikkelaar ziet in dat laatste ,,genoeg mogelijkheden'', zegt directeur Ad van der Heijden van Park Brederode. ,,Wij zullen ons aan de planologische spelregels houden.'' Ook de gemeente ziet wel wat in het vervangen van bijgebouwen door villa's én sociale woningen.

De gemeente werkt nu aan een bestemmingsplan dat later dit jaar door de provincie moet worden goedgekeurd. ,,Wij denken dat dat gaat lukken'', zegt een woordvoerder. De gemeenteraad heeft wel een motie aangenomen waarin staat dat als de provincie haar toestemming aan het bestemmingsplan onthoudt, de samenwerkingsovereenkomst met de projectontwikkelaar nietig is. Met andere woorden, dient u een eventuele schadeclaim maar bij de provincie in. Van der Heijden van Park Brederode: ,,Zonder meteen over schadeclaims te beginnen, wil ik wel zeggen dat als een verkopende partij niet kan leveren wat is toegezegd, dat er dan een situatie ontstaat dat we om de tafel moeten gaan zitten.''