Onrust rond Petten voorbij

De kernreactor in Petten mag morgen weer gaan draaien. Van alle onrust over een gebrekkige veiligheidscultuur is intussen weinig meer over.

Het scheurtje in het Pettense reactorvat is niet groter geworden, zo blijkt uit langdurig onderzoek in de hogefluxreactor die ruim een maand geleden voor onbepaalde tijd werd gesloten. De reactor mag wat minister Pronk (VROM) betreft vanaf morgen weer gaan draaien, aan het begin van een reguliere cyclus van de reactor, en precies op tijd om de levering van nucleaire medicijnen voor de behandeling van kankerpatiënten in heel Europa niet in gevaar te brengen. Of de reactor daadwerkelijk wordt opgestart, was vanmorgen nog niet helemaal zeker. De eigenaar van de reactor, het Joint Research Centre (JCR) van de Europese Commissie, was over enkele technische kleinigheden nog in onderhandeling met de toezichthoudende Kernfysische Dienst (KFD) van Pronks ministerie.

Bijna twee maanden lang heeft Petten de voorpagina's gehaald. Achteraf mag de vraag worden gesteld of alle commotie terecht is geweest. De discussie begon een half jaar geleden, toen een operator, Paul Schaap, de publiciteit zocht met verhalen over gesjoemel met veiligheidsregels. Belangrijkste verwijt van de klokkenluider was dat in geval van twijfel het management de reactor liever liet doordraaien om geld te verdienen aan de productie van nucleaire isotopen dan de reactor stil te zetten ter wille van de veiligheid. Het imago van de veertig jaar oude reactor werd er niet beter op, toen uitlekte dat er al achttien jaar een haarscheurtje zit in een lasnaad van het reactorvat, een scheurtje dat bovendien de laatste jaren groter was geworden. Bekend was al dat personeel van de reactor al jaren overhoop lag met directeur Frans Saris van het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN), aandeelhouder van de reactor, over arbeidsvoorwaarden. De werkdruk was zo hoog dat het de operators niet zou verbazen als er fouten werden gemaakt, zo heette het. Als klap op de vuurpijl vroeg ECNdirecteur Saris zijn dochteronderneming Nucleair Research and Consultancy Group (NRG) de reactor tijdelijk te sluiten, omdat hij de veiligheid niet meer volledig kon garanderen. De brief kwam bij het ministerie van VROM terecht.

In dit krachtenveld besloot minister Pronk vervolgens, enigszins onverhoeds, NRG te vragen de reactor tijdelijk te sluiten. Naar zijn zeggen niet omdat de veiligheid van personeel en omwonenden in het geding zou zijn, en ook niet omdat het scheurtje in het reactorvat tot gevaarlijke situaties zou kunnen leiden, maar om eindelijk eens de veiligheidscultuur binnen de reactor door te lichten. De toezichthoudende Kernfysische Dienst van minister Pronk had immers eerder de door Schaap gerapporteerde incidenten nagelopen en weliswaar geen grote misstanden aangetroffen maar wel een aantal aanbevelingen gedaan die nog steeds niet waren opgevolgd. Het Weense VN-bureau IAEA, het International Atomic Energy Agency, zou de veiligheidscultuur in Petten doorlichten en een Engels bedrijf, Serco Assurance, zou de eventuele haarscheurtjes nog eens nameten.

Inmiddels is er weinig van de maatschappelijke onrust overgebleven. De van zijn functie ontheven operator Schaap eiste bij de rechter zijn baan terug maar werd in het ongelijk gesteld, hij kreeg zelfs te horen dat hij als klokkenluider wellicht niet te goeder trouw had gehandeld.

Het scheurtje is, zoals gezegd, niet groter geworden. En het onderzoek van het IAEA naar de veiligheidscultuur bracht geen malversaties aan het licht. Er wordt in Petten volgens het VN-bureau zelfs toegewijd en hard gewerkt door mensen die de veiligheid hoog hebben zitten, al laten de vakkennis op een enkel punt en ook de interne communicatie nog te wensen over. En directeur Frans Saris kondigde zijn vertrek aan bij ECN, tot vreugde van het NRG-personeel.

Wat rest is dat er in Petten vooral sprake lijkt te zijn geweest van een uit de hand gelopen arbeidsconflict en de constatering, door NRG ook onderschreven, dat er is getreuzeld met het stroomlijnen van veiligheidsregels voor personeel en management.