`Conventie kan Europa uit crisis halen'

Hondervijf Europese politici vergaderen vandaag voor het eerst over het toekomstige bestuur van de Europese Unie. De kracht van deze conventie valt of staat met haar eensgezindheid, zegt vice-voorzitter Amato.

`Doctor subtiel', luidt een bijnaam van Giuliano Amato, de 63-jarige Italiaanse vice-voorzitter van de conventie over de toekomst van Europa. Hij dankt die aan zijn afgewogen, juridische manier van spreken. De oud-premier en hoogleraar constitutioneel recht wordt ook `Topolino' (de Italiaanse Mickey Mouse) genoemd. De inventiviteit van deze stripfiguur zal Amato van pas komen in de conventie.

Na de officiële opening van de conventie vorige maand, zijn de leden vandaag voor hun eerste echte werkzitting bijeen. De honderdenvijf leden uit de vijftien lidstaten en uit de dertien kandidaat-lidstaten van de Europese Unie buigen zich meteen over een voorstel van Amato. Het is een even eenvoudig als vernuftig idee, dat ergernis bij de kandidaat-lidstaten over hun tweederangs positie in de conventie moet wegnemen. Maar het moet ook voorkomen dat de kandidaten volledig aan de EU-lidstaten gelijkgesteld worden.

,,Juridisch gezien zijn de kandidaten nog kandidaten'', zegt Amato. ,,Ze hebben geen vertegenwoordigers in het Europees Parlement of in de Raad van Ministers. Wij zitten in een overgangsfase. De kandidaten zijn niet vreemd aan de EU, maar het zou een stap te ver zijn om ze formeel dezelfde positie te geven als de lidstaten.''

Zo pratend lijkt de vice-voorzitter van de conventie weinig toegankelijk voor de klachten van de kandidaat-landen. Die mogen aan de debatten over de Europese toekomst deelnemen, maar ze kunnen geen consensus belemmeren onder de vertegenwoordigers van de lidstaten. Dat betekent in feite dat ze geen stemrecht hebben. Maar omdat in de conventie niet gestemd wordt, is voor deze merkwaardige formulering gekozen. Dat was voor de kandidaat-landen nog te slikken. Maar dat ze ook niet vertegenwoordigd zijn in het presidium van de conventie werd hun te gortig.

Het presidium speelt een cruciale rol bij de conventie, omdat het in de discussies een belangrijke sturende rol kan spelen en ontwerp-teksten moet voorbereiden. ,,Ik denk dat de kandidaat-landen terecht vragen om plaats in het presidium'', zegt Amato. ,,Ik heb daarom voorgesteld om een vertegenwoordiger van de kandidaat-landen uit te nodigen om de bijeenkomsten van het presidium bij te wonen. De kandiaat-lidstaten moeten volwaardig aan de discussies kunnen deelnemen. Als het debat eenmaal aan de gang is, maakt niemand verschil tussen lidstaten en kandidaten. Maar formeel houden we er aan vast dat de kandidaten niet gelijk zijn aan de lidstaten.'' `Doctor subtiel' heeft de oplossing bedacht waarmee de kool en de geit worden gespaard. Daarmee lijkt het voornaamste obstakel uit de weg geruimd en kan het eigenlijke conventiewerk beginnen.

Voorzitter Valéry Giscard d'Estaing van de conventie heeft gewaarschuwd voor de gevolgen als het niet lukt om over een jaar een duidelijk plan voor Europa te presenteren. Er is al een bestuurlijke crisis in Europa, zegt Amato. ,,De conventie is bedacht als instrument om uit de crisis te komen.''

Als de conventie het in grote lijnen over de Europese toekomst eens wordt, blijft het de vraag of de Europese regeringsleiders, die in 2004 eenstemmig besluiten moeten nemen, die adviezen zullen overnemen. ,,Dat wordt een moeilijke overgang'', erkent Amato. ,,Het nieuwe Europa moet door het oude Europa worden goedgekeurd. Van groot belang is dat we duidelijke voorstellen doen, die breed worden gesteund.''

De vice-voorzitter waarschuwt dat de regeringsleiders niet moeten proberen om de conventie in een bepaalde richting te sturen. Hun eigen vergaderingen achter gesloten deuren vormen een belangrijk probleem. De regeringsleiders willen in juni in het Spaanse Sevilla besluiten nemen over verbetering van hun eigen functioneren en van dat van de Europese ministers. Veel verbeteringen zouden uitgevoerd kunnen worden zonder wijziging van het EU-verdrag. Andere moeten wachten op de onderhandelingen in 2004 over een nieuw Europees verdrag.

De regeringsleiders willen dat de voorzitter van de conventie verslag van de werkzaamheden uitbrengt bij hun Europese topbijeenkomsten, die meestal vier keer per jaar gehouden worden. Ze wekken met die bemoeienissen en met hun plotselinge haast om zelf hervormingen door te voeren de indruk de conventie onder controle te willen houden. ,,Ik vind het best als de regeringsleiders meningen geven, dat doen het Europees Parlement en de Europese Commissie ook, als ze zich maar onthouden van beïnvloeding'', waarschuwt Amato.

Zullen de conventie en daarna in 2004 de onderhandelingen over een nieuw Europees verdrag eindelijk tot de keus leiden of Europa een federale staat of een federatie van staten wordt? Amato vindt dat juristen achteraf maar een naam moeten geven voor de constructie die uit de besprekingen voortkomt. Essentieel vindt hij dat er een einde gemaakt wordt aan de bestaande onduidelijkheden over bevoegdheden tussen `Brussel' en de EU-lidstaten. ,,Er moet meer ruimte komen voor de staten en voor de regio's'', vindt hij, ,,maar alles wat Europa doet, moet met de communautaire methode gebeuren.'' De conventie moet volgens hem een evenwicht vinden tussen de Europese staten en het supranationale, communautaire Europa, tussen de regeringsleiders en de Europese Commissie. ,,Het is ondenkbaar dat de regeringsleiders in de Europese Raad de Commissie behandelen als een secretariaat.''

Zal het de conventie lukken om een plan voor nieuwe fundamenten voor Europa te maken? ,,Het wordt heel moeilijk'', zegt Amato.