Beter uw leven in vijf dagen

Het adembenemende verschil tussen Amerikanen en Europeanen trof me toen ik gisteren midden in een therapeutische sessie neerplofte bij Oprah Winfrey. Ze had dr. Phil McGraw uitgenodigd, de grote, kale presentator van de Wees Eens Eerlijk Uitdaging (Get Real Challenge). Elke dinsdag op tv. Om van zijn succes mee te profiteren had Winfrey hem uitgenodigd en liet zij lange fragmenten zien.

Veertig mensen worden vijf dagen lang opgesloten met camera's onder leiding van deze autoritaire psycholoog. Door middel van sadistisch aandoende spelletjes wordt hun flink de waarheid verteld. Heftige tv en toch geen Jerry Springer. De deelnemers moeten er gelouterd uit komen, als herboren mensen met perfecte relaties. Seculiere revival met McGraw als strenge, charismatische psycho-dominee. Mensen die zich in de nesten hebben gewerkt en nu hopen dat dr. McGraw hun vertelt hoe ze zich in slechts vijf dagen van vrijwillige onderwerping uit de puinhoop van verslaving of slechte relaties kunnen bevrijden.

Er heerst een dodelijke ziekte, zegt hij, en slechts één echtpaar krijgt medicijn. De anderen moeten aan dat echtpaar boodschappen doorgeven aan hun nabestaanden. Het is donker en de overlevenden staan in één kring licht en zij die zouden sterven in een ander. Huilende mensen die vertellen dat ze altijd van hun dochter, hun zoon, hun ouders hebben gehouden of hen toch wel begrijpen. ,,Knuffel mijn kinderen namens mij.''

McGraw sluit af met een bulderpreek: ,,Dit was een vreselijk spel maar het goede nieuws voor jullie is: you get a second chance. Change your life tonight. You play this game every day.

Elke dag. Misschien zou ik liever nog wat in de nesten blijven.

In het nagesprek barst zelfs Winfrey in tranen uit: ,,Bij die tweede kans dacht ik aan de mensen die op 11 september stierven en niet zo'n kans hebben.'' Maar nog geen halve minuut later zijn haar tranen weg en haalt ze de overweldigende dr. Phil onderuit. ,,Oké, oké, je hebt me gevloerd'', zegt ze ironisch en ze laat zich achterover in haar stoel vallen. Toch doet deze relativering niet af aan het gezag van dr. Phil. Zij is het achtergrondkoor dat luchtig de gedachten van de kijkers weergeeft en dan mag dr. Phil verder uitleggen. Moeder, vader, good cop, bad cop.

Dan het volgende spelletje. Deelnemers moeten anderen recht in de ogen kijken en zeggen of ze hen gevers of nemers vinden, egoïsten of altruïsten. ,,Mark, jij bent een nemer. Yolanda, jij bent een nemer.'' De gevers of nemers zitten met een blocnootje klaar en maken notities. Een vrouw van ver in de zestig zegt tegen een jonge man: ,,Jij bent een nemer, maar'', voegt ze er zachtjes aan toe ,,je wil graag een gever worden.'' McGraw heeft haar gehoord en beent naar haar toe. ,,Wat zegt u nu? Bent u uw eigen regels aan het maken, lady?'', vraagt hij streng. ,,U weet niet hoe u het spelletje moet doen. Kijk die man in zijn ogen en zeg het. U bent al acht keer getrouwd geweest. Misschien moet u deze ene keer eens naar iemand anders luisteren hoe u iets moet doen.''

Europeanen zijn conservatiever en maken zich geen illusie dat ze in vijf dagen hun leven kunnen veranderen. Veel Amerikanen proberen het telkens opnieuw. Acht keer scheiden, verslaafd aan zelfverbeteringscursussen en dan toch weer de mist in. Dat geeft de samenleving dynamiek. In dat opzicht heerst er grote culturele afstand. Die speelt ook een rol in de oorlog tegen de terreur die Amerika denkt te gaan winnen.

In Netwerk keerde ik terug naar eigen bodem. Verzekeringsartsen en patiëntenorganisaties kwamen in het geweer tegen plannen om psychische klachten die niet chronisch zijn uit de WAO te halen. De huidige WAO-wetgeving is goed genoeg, vonden ze. Nederlanders zien thuiszitten als het beste medicijn, zeker voor vrouwen die massaal de WAO in gaan. Ik ken het jargon inmiddels uit de documentaire over de Beverwijkse sociale dienst van Barbara den Uyl. Nieuwe afspraken voor trajecten die kunnen worden ingeleid richting arbeidsmarkt. En wij kijkers weten net als de ambtenaren en de werklozen dat het toch niks wordt.