Audi debuteert in Parijs met matige Cimarosa

Met een lang applaus en veel bravo-geroep werd deze week het regiedebuut in Frankrijk van Pierre Audi, artistiek directeur van de Nederlandse Opera, beloond. In samenwerking met de jonge, ook in Nederland bekende Franse dirigent Christophe Rousset en diens orkest Les Talens Lyriques en decor- en kostuumontwerpster Chloé Obolensky bracht Audi een enscenering van Domenico Cimarosa's Il matrimonio segreto tot stand. De krant Le Figaro, de enige die tot nu toe een recensie plaatste, is niet enthousiast, en noemt het decor van onbehandeld hout een `fort' waarin de zangers ,,klimmen, heen en weer rennen, draaien, op en neer springen als pingpongballen''. Volgens de krant is Pierre Audi ,,verraden door zijn decorontwerpster en door de muzikale benadering'' van Rousset.

Het voornaamste punt van kritiek is dat Il matrimonio (1792) niet als pure opera buffa wordt behandeld. Dat klopt, maar het is de vraag hoe erg dat is. De opera wordt beschouwd als het beste werk van Cimarosa's omvangrijke, bijna fabrieksmatig tot stand gebrachte oeuvre, maar een meesterwerk is het hoe dan ook niet. Het is juist niet alleen opera buffa, in muzikaal opzicht, wat Rousset tot ergernis van Le Figaro benadrukt in zijn directie. De partituur bevat enkele uitgesproken lyrisch-slepende passages, die goed harmoniëren met het spaarzame lament in het libretto van Giovanni Bertati.

Dat is voor het overige uitgesproken zwak. Het vertoont alle kenmerken van de in de achttiende eeuw geliefde liefdeskomedie, van het dramma giocoso, en enkele van de serieuze grote opera's als Mozarts La clemenza di Tito (1791), maar het mist de brille van Da Ponte, de ongenaakbare logica van Racine en de overrompelende vrolijkheid van Marivaux. Anders gezegd: het emmert maar door.

Het welbekende Misverstand (wie is verliefd op wie) wordt onhandig neergezet en even onhandig gaande gehouden. Bertati zet alle zeilen bij en zwoegt soms zichtbaar om de eindjes logisch aan elkaar te knopen, in plaats van steeds opnieuw te verrassen met nieuwe inzichten en verwikkelingen. Dat een van zijn personages hardhorend is, heeft een komisch effect, maar spreekt ook boekdelen: het misverstand heeft eerder een fysieke dan een dramaturgische oorsprong.

Zijn intrige is een eindeloze pas op de plaats, met een plompverloren ontknoping aan het slot, waarmee zelfs de eerste scène zeker al straffeloos had kunnen eindigen.

Dat neemt niet weg dat Bertati, in navolging van Cimarosa's muziek, in zijn clausen een talent voor puntigheid toont en toch ook voor drama. Zo weet hij de grillige momenten in de partituur uit te buiten met staccato-uitroepen en alliteraties. En zijn personages vertonen onmiskenbaar de trekken van onderscheiden karakters.

Maar dan zijn we eigenlijk al op het terrein van de regie: Audi haalt uit de tekst wat er niet in zit, zoals bijvoorbeeld het slot. Dat houdt zich niet aan Bertati's eind-goed-al-goed, waarin iedere liefde haar beslag krijgt, maar voorziet in een verrassende wreed-komische vlucht van de gedroomde echtgenoot in de allerlaatste seconde. Daarmee maakt Audi van de dramaturgische zwakte een kracht en een kwaliteit, zoals hij dat, heel subtiel, gedurende de hele voorstelling doet.

Met een klein gebaar hier zoals de hand van een vrouw die heel even ter hoogte van het kruis van een man dwarrelt - en een loopje daar maakt hij, bijna onmerk- en onzichtbaar, van de opera uiteindelijk zowaar nog een opmerkelijk periodewerk.

Rousset, Audi en de arte povera van Chloé Obolensky proberen de lol van het genre inderdaad zoals Le Figaro schrijft te voorzien van enige ernstige, aan de barokke, serieuze opera ontleende kenmerken en daarin slagen ze.

Dat is niet zozeer een `fatale vergissing' als wel een verdedigbare keuze. Die leidt tot het beklemtonen van de tegenstellingen tussen feodale aristocratie en `nieuw' geld, verstandshuwelijk en heuse romantische liefde, een obsessie voor decorum en menselijke driften.

l matrimonio wordt er niet sterker op, maar het wordt wel interessant als overgangstuk en als reflectie van een woelig, onzeker moment we schrijven 1792 tussen twee tijdsgewrichten.

Voorstelling: Il matrimonio segreto van Domenico Cimarosa, in: Théâtre des Champs-Elysées, 15 Avenue Montaigne, Parijs. Te zien op 22 en 25/3 19.30 u, 24/3 17u. Inl. tel. 0033-(0)-149525050 of www.theatrechampselysees.fr