Panorama van hedendaags Indonesië

De stand van de zon, een film van Leonard Retel Helmrich, bevat een heleboel betoverende composities en een daarvan is hoofdzakelijk groen en roze. Een vrouw zit bij een boom op een rijstveld en ze draagt een fel roze jack. Het roze en het groen zijn zo fel als die kleuren maar kunnen zijn, feller kan niet, en als zodanig passen ze bij elkaar. Maar het groen hoort bij de natuur, het roze is menselijk. Zoveel roze aan een stuk zie je doorgaans niet in een landschap. De vrouw draagt ook nog een rieten hoed, een scherpe driehoek die als kleine proeve van geometrie nog iets menselijks aan de compositie bijdraagt.

De stand van de zon is een film over Indonesië, over het land, over de mensen en de betrekkingen daartussen, over de steden die er zijn gemaakt, over de treinen die erdoorheen rijden, over de godsdienst, de politiek, de armoede. Dat zijn allemaal algemene woorden, maar zo algemeen voelt de film ook; het is een superieure travelogue. Iedereen die naar Indonesië gaat, zou hem moeten zien. Er zitten beelden in van dingen die iedereen daar zal tegenkomen, zoals de treinen, de rijstvelden en de straten van Jakarta, en beelden van dingen die voor de meeste toeristen waarschijnlijk verborgen zullen blijven, zoals de manier waarop een ziek kind zich met een islamitisch gebedskleedje tegen haar ziekte wil beschermen en de manier waarop tijdens verkiezingen gestemd wordt.

Leonard Retel Helmrich (1959) volgde voor zijn film met een kleine digitale camera vanaf 1997 een weduwe uit Jakarta en haar twee zoons, die hij in de traditie van de cinema vérité niet ondervraagt maar laat zien. Een voice-over ontbreekt eveneens. Uit honderden uren materiaal destilleerde hij De stand van de zon, een eenvoudige, geraffineerde, mooie en informatieve film. De film, vol korte zonder commentaar aaneengeschakelde scènes, speelt zich af in de periode van de Reformasi, en documenteert onder meer het aftreden van president Soeharto en de daaropvolgende verkiezingen. Retel Helmrich filmde tijdens rellen in de straten van Jakarta, met als bijzonderheid dat hij met zijn camera zowel tussen de demonstranten als tussen de politie beweegt. Het levert spannende beelden op, maar net zo spannend is de slang die twee boeren in een rijstveld vinden en doden. De stand van de zon is misschien zo goed omdat de maker zich niet op een onderwerp geconcentreerd heeft. Het lijkt alsof hij alles laat zien, een panorama van Indonesië.

Retel Helmrich, die eerder voornamelijk documentaires over theater maakte, is gedeeltelijk van Indonesische komaf en woont sinds 1994 afwisselend in Amsterdam en Jakarta. Hij is zowel binnen- als buitenstaander. Misschien verklaart dat iets van de magie van deze film; Retel Helmrich weet genoeg om bijzondere onderwerpen te vinden, en heeft genoeg afstand om het bijzondere ervan in te zien.

De stand van de zon is onderdeel van het programma Docuzone, waarbij documentaires op een dvd-beam worden vertoond. De stand van de zon lijdt soms onder deze projectie, dan verschijnen er van die muizentrappetjes in beeld. Maar soms is het alsof de film door de beperkingen van de projectie nog aan schoonheid wint, bijvoorbeeld in de scène waarin een religieus ritueel in slowmotion gefilmd is. Door de wazigheid van de dvd wordt het nog mysterieuzer. Voor de puristen draait er volgende week in Het Ketelhuis een 35 mm kopie.

De stand van de zon. Regie: Leonard Retel Helmrich. In 10 bioscopen. Vanaf 28 maart ook in Het Ketelhuis, Amsterdam

Vrijdag in CS: Gesprek met Leonard Retel Helmrich