Overdaad aan gruwelbeelden van de aanslagen

Op 11 september zijn alle New Yorkers kunstenaar geworden, voorzover ze dat al niet waren. Meteen na de terreuraanslagen ging iedereen de straat op om zijn gedachten en gevoelens te uiten, in woord, beeld en geluid, bij geïmproviseerde rouwplekken en andere instant-monumenten. Op tientallen muren gingen graffiti-kunstenaars hun gang. Zij die binnenbleven schreven gedichten, politieke pamfletten, en emotionele e-mails. Aan uitlaatkleppen geen gebrek.

Een grote selectie van dit alles wordt nu, een half jaar na dato, tentoongesteld in de New York Historical Society. ,,Het is ongelooflijk hoe creatief de response was op de aanslagen, aldus Steve Zeitlin, de curator van de tentoonstelling Missing: Streetscape of a city in mourning. ,,De stad is nog meer een broeinest van kunstzinnigheid geworden dan zij al was.

Die stelling werd eerder al bewezen door Here is New York, een blijvende expositie in een galerie in Soho van foto's en video's gemaakt door duizenden ooggetuigen tijdens en na de ramp. Er is geen enkel onderscheid gemaakt tussen professionele fotografen, amateurs en mensen die op de bewuste dag voor het eerst een foto of video maakten. Dat is de kracht van de expositie, maar ook haar zwakte. Aan de ene kant wil je 9/11 vanwege de dramatiek zoveel mogelijk in beeld vangen, en dan maakt het niet uit van wie dat beeld komt. Aan de andere kant: overkill is overkill. Op een gegeven moment kun je geen ruïnes van torens, Amerikaanse vlaggen of polaroids van vermiste personen meer zien. Ook al omdat verkopers op straat je ook al voortdurend de goedkoop ingelijste greatest hits proberen aan te smeren.

Toch blijft de belangstelling groot, vooral ook van mensen van buiten de stad die iets van de historische gebeurtenissen willen proeven. Een deel van de Soho-collectie is overgenomen door het Museum of Modern Art in Midtown, temidden van klassieke portretten van de stad van grootheden als Gordon Parks, Diana Arbus en Lee Friedlander. Hier wordt een geforceerde poging gedaan om het New York van voor en na 9/11 te lijmen, maar het lijkt nog te vroeg om de decadente onschuld van het ene en de zware beladenheid, bijna vuilheid, van het andere tijdvak zomaar in elkaar te laten overgaan.

Galerie Exit Art op Broadway heeft door de enorme hoeveelheid (2500+ kunstwerken) in ,,Reactions ook last van beeldinflatie, en hier zijn nota bene eisen gesteld. Alleen Kunstenaars mochten meedoen, zowel bekende (Christo, William Wegman, Bruce Weber) als obscure, van over de hele wereld. (Ook enkele Nederlanders, zoals Ritsaert ten Cate en Inez van der Spek.) Uit ruimtegebrek moesten zij zich beperken tot een A-viertje. Resultaat is 2500 A-viertjes die met magneetjes aan metalen plaatjes in vele rijen door de ruimte hangen.

De meeste tekeningen/fotos/teksten zijn voorspelbaar. De kunstenaar geeft uiting aan zijn geschoktheid over de aanslag, maar windt zich ook op over de agressieve militaire actie in Afghanistan. Ik had na een paar rijen A-viertjes al pijn in mijn nek, maar een paar inzendingen schoten er toch uit. Zoals een anonieme inzending van een tekening van een stijve pik met een Amerikaanse vlag eraan: ,,Viagra: helping America stand firm. Slaat nergens op, maar is juist daarom leuk. Of de korte mededeling van een kunstenares waar je je kunt opgeven voor vrijwilligerswerk. Of een foto van een blije hippie in een bont VW busje, met op de achtergrond het glimmende WTC, en de tekst: ,,If I could turn back time. Misschien niet origineel, maar wel effectief is Nikki Johnson, die in een foto zonder uitleg een revolver op de kijker richt.

Toch blinkt deze A-4-kunst uit in onbeholpenheid, zodat weinigen er echt eens goed voor zijn gaan zitten. Hier zijn de grenzen bereikt van de kunst in opdracht. Ja, iedereen wil wel zijn zegje doen over 9/11, of hij nu in Australië of Mexico woont, maar of het de tand des tijds ook doorstaat, of zelfs maar iets toevoegt, is de vraag.

Francois Bucher is een 29-jarige, in Colombia geboren New Yorkse videokunstenaar, die met zijn installatie White Balance (to think is to forget differences) in galerie Location One op Greene Street iets hoger mikt. In een half uur durende associatieve collage met radio-, tv- en filmfragmenten geeft hij ongeveer weer wat er in zich in het hoofd van de gemiddelde mediajunkie afspeelt. Van complottheorie tot filosofische bespiegeling tot slappe lach.

Maar hoe knap Buchers werk ook gemonteerd is, ik was het alweer vergeten voordat ik de galerie uit was. Is er dan echt geen goede, volwassen kunst mogelijk naast de spontane straatkunst - naar aanleiding van 9/11, of is het simpelweg nog te vroeg?

Misschien had James Anderson gelijk, toen hij in zijn email naar de curators van ,,Reactions in Exit Art schreef dat hij geen enkele behoefte voelde om kunst te maken naar aanleiding van 9/11. De aanslagen zelf waren kunst genoeg.

Missing: Streetscape of a city in mourning. Tot 9 juni. De New-York Historical Society, 2 West 77th Street bij Central Park West. Inl 001-212-8733400.