`Irak gaat een zonnige toekomst tegemoet'

Voor Koerdenleider Massoud Barzani bestaat er geen twijfel over: voor een zonnige toekomst na Saddam Hussein moet het land een federatie worden.

,,U vergeet mijn vader.'' Even schiet Koerdenleider Massoud Barzani uit zijn slof. Bedachtzaam heeft de leider van de Koerdistan Democratische Partij (KDP) geluisterd naar een lange lijst voorvallen uit het verleden waarbij de Verenigde Staten de Koerden in de steek lieten, maar de lijst is niet compleet, vindt hij, als het tragische lot van zijn vader er niet in wordt opgenomen.

Barzani's vader, Mustafa, leidde de KDP in de jaren '70, toen Koerdistan een zekere mate van autonomie genoot. Maar in 1975 grepen de VS niet in toen hun – toen nog – grote vriend Saddam Hussein een oorlog tegen de Koerden begon. Hoeveel doden daardoor vielen, weet niemand, maar voor veel Koerden is het zeker dat het de VS waren die een nieuwe pagina in de met bloed doordrenkte geschiedenis van hun volk openden. Het was niet de laatste keer dat Washington die rol vervulde: aan het einde van de Golfoorlog stimuleerden de VS de Koerden om in opstand te komen, maar Washington schrok er uiteindelijk voor terug om het Amerikaanse leger op te laten trekken naar Bagdad. Dat sloeg vervolgens keihard terug: opnieuw werd de Iraakse grond rood van het Koerdische bloed.

Het is de tragiek van de Koerden dat hun toekomst opnieuw afhangt van Washington: niemand gelooft dat zonder duidelijke Amerikaanse initiatieven Saddam ooit kan worden aangepakt. Maar zijn die Amerikanen nu eigenlijk wel te vertrouwen, vragen de Koerden zich af.

Hoe kan Barzani, die een groot gedeelte van het semi-autonome Koerdistan bestuurt, zijn manschappen met een gerust geweten opdracht geven om de wapens uit de kast te halen en samen met de Amerikanen de strijd aan te binden met de troepen van Saddam? De Koerdenleider, een man van weinig woorden, denkt rustig over de vraag na: ,,We hebben op dit moment nog niet met de Amerikanen over een duidelijk plan gesproken, maar als dat gebeurt willen we spijkerharde garanties. In de eerste plaats moet er alles aan gedaan worden om te voorkomen dat er chemische of biologische wapens tegen Koerdistan worden gebruikt. Daarnaast willen wij dat de Koerden eersterangsburgers worden [in het nieuwe Irak na Saddam, red.], die dezelfde rechten hebben als ieder ander.''

Maar zullen de Amerikanen met die Koerdische gevoeligheden rekening houden? De eerste berichten die daarover doorsijpelen, lijken daar niet op te wijzen. Zo zou Washington in contact zijn getreden met voormalige hoge officieren van het leger van Saddam, die naar het buitenland zijn gevlucht. Niemand in Koerdistan twijfelt er echter aan dat zij liters Koerdisch bloed hebben vergoten. Maar Barzani ziet dat niet als een groot probleem: in de overgangsperiode na de val van Saddam zou hij zelfs iemand uit die kring als staatshoofd kunnen accepteren. ,,Waar het echt om draait, is dat het uiteindelijke alternatief voor Saddam wordt gekozen door het volk, door een parlement.'' En zelfs dat is niet genoeg om een duurzame stabiliteit te garanderen, aldus de Koerdenleider. ,,Het hele systeem in Irak moet veranderd worden, anders is er ook voor een nieuw Irak geen toekomst.''

Barzani is niet de enige oppositieleider in Irak die zulke termen graag in de mond neemt. Eigenlijk, zo bleek de afgelopen periode, willen alle oppositiegroepen het strakke centralistische systeem, waarbij alles vanuit Bagdad wordt bedisseld, inwisselen voor een federatie. Betekent dat een autonoom Koerdistan, zoals dat voor 1974 ook het geval was? Wederom denkt Barzani enige tijd over de vraag na. ,,In 1974, toen Koerdistan autonoom was, ontstonden er problemen met de centrale overheid over hoe Koerdistan afgegrensd moest worden. Zo was er discussie of het [olierijke, red.] Kirkuk erbij hoorde of niet.'' Op grond van die ervaringen wil Barzani een federatie waarbij niet alleen Koerdistan een aparte positie krijgt maar waarbij de Koerden net als de andere groepen in Irak, zoals de shi'ieten, ook invloed krijgen op het beleid van de centrale overheid in Bagdad. ,,Maar een federatie blijft een gevoelige en moeilijke zaak.''

Een eigen, onafhankelijk land, waar veel Koerden van dromen, valt niet te realiseren. Turkije zou het nooit accepteren, uit vrees voor destabilisatie van het eigen Koerdische zuidoosten. Wie is er nu welbeschouwd een grotere bedreiging voor de stabiliteit van Koerdistan: Saddam Hussein in Bagdad of Turkije? Daarover hoeft Barzani niet lang na te denken. ,,Jammer genoeg Turkije. De Koerdische leiders vragen niet om een eigen staat. `Democratie voor Irak, autonomie voor Koerdistan', dat was onze leus tijdens de Koerdische rebellie. Onze problemen kunnen alleen binnen Irak opgelost worden.''

Maar Turkije is nog lang niet overtuigd. De contacten tussen radicale Turkmenen in Koerdistan, die aansluiting bij Turkije willen, en Turkije zelf worden de laatste tijd inniger. Zal Turkije de Turkmenen gaan gebruiken om de regio te destabiliseren? ,,We beschermen de rechten van de Turkmenen'', aldus Barzani, ,,en met de meesten hebben wij absoluut geen probleem, alleen met het (radicale red.) Turkmeense Front. Zij trekken één lijn met Ankara. Vooralsnog ondernemen zij geen terroristische activiteiten, maar als ze dat gaan doen zijn ze zelf de eersten die daarvan schade zullen ondervinden.''

En zo lijkt Irak terug bij af – etnische groepen die elkaar dwarszitten en buurlanden die niets liever doen dan het vuurtje opstoken. Zal er ooit een ander Irak komen? Even breekt er glimlach door op het gezicht van de Koerdenleider. ,,Wanhoop past niet bij ons geloof. Niemand moet daarom wanhopen. Ik geloof dat Irak een heldere en zonnige toekomst tegemoet gaat.''